X
تبلیغات
تحقیقات آموزشی واقدام پژوهی - اقدام پژوهی با موضوع : رفع مشکلات خواندن در مقطع ابتدایی
  اقدام پژوهی با موضوع : رفع مشکلات خواندن در مقطع ابتدایی

*چکیده:

 با توجّه به اهمیّت خواندن در این مقاله موارد ذیل ذکر شده است :

     - اهداف خواندن

-راه کارهایی جهت بهتر خواندن

-راه حل ها و چگونگی اجرای راه حل ها 

-چگونگی به دست آوردن اطّلاعات در رابطه با مشکل دانش آموز

       

* هدف های  انجام این پژوهش :

 -آشنایی بیشتر با روش ها وراه کارها یی جهت بهتر خواندن .

-پی بردن به نقش خواندن در پیشرفت دروس دیگر.

_کمک به دانش آموزی که مشکل خواندن دارد و این مشکل باعث افت تحصیلی او شده است .

_مطالعه وتحقیق بیشتر جهت بهتر شدن امر یاددهی ویادگیری .  در این پژوهش سعی شده با استفاده ازنظر همکاران و کمک مادر و کمک دانش آموزان دیگر در کارهای تیمی تا حدودی مشکل دانش آموزپایه ی پنجم که در روخوانی ضعف شدیدی داشته و این ضعف روی دروس دیگر او نیز تأثیر داشته بررسی شود و تا حدودی هم مؤثر بوده است .

   

مقدمه:

       اقرأباسم ربك الذي خلق بخوان به نام پروردگاري كه تورا خلق كرده است(سوره علق آيه 1)

         خواندن از جمله وسايل مهم فهميدن در دنياي كنوني است. فرد مي تواند نتيجه ي تحقيقات و مطالعات ديگران را كه مدّتها به درازا كشيده است ، را ازطريق خواندن در مدّت زمان كوتاهي فرا گيرد .

          خوب خواندن از عوامل مهّم پيشرفت و سرگرمي ولذّت بردن ورفع خستگي است. امروز بايد به كودكان خود خواندن را بياموزيم تا فردادبتوانند بخوانند وياد بگيرند. نكته ي مهّم در امر خواندن توجّه وتأكيد بر امر فهميدن مي باشد نه صرفاً كه به صورت عادت در آمده است .

      يكي از علل ضعف  دانش آموزان در درورس مخصوصاً ضعف در حل كردن مسئله هاي رياضي و نفهميدن آنها مربو ط به ناتواني آنها در روخواني و عدم درك آنچه مطالب  مي باشد .

       اغلب مشاهده مي شود دانـش آموزي مطلبي را مي خواند يا اوليـاي او عقيده دارند مرتّب درس مي خواند اما نمي فهمد يا دانش آموز ديگري با وجود اين كه تلاش مي كند اما در املانويسي مشكل دارد تمام اين اشكالات بر مي گردد به ضعف دانش- آموز در روخواني و آگاه نبودن او به روش مطالعه .

     يك معلّم آگاه وعلاقه مند به شغل معلّمي بايد ابتداروشهاي مطالعه وروان خواني را به دانش آموزان خود بياموزد وسپس  در پي برطرف كردن اشكالات در دروس ديگر باشد و اين مقدور نمي باشد مگر اين كه خود معلّم از روشهاي مختلف مطالعه و روان خواني اطّلاع كافي داشته باشد .

   

هدفهای  آموزش خواندن در دبستان :

    اساسي ترين منظور خواندن فهميدن است و اگر همين هدف بر آورده شود ساير اهداف آموزش خواندن باكمي كوشش بر آورده مي شود(ص 29  انوشه پور).

 ا – شناخت حرفها کلمه ها و درک معانی آنها

2 – پرورش قوه ی قضاوت در کودک

3 – ایجاد تواناییهای مطلوب در خواندن

4 – گسترش خزانه ی لغات

5 – آشنایی با ویژگیهای اجتماعی ، فرهنگی ، اخلاقی جامعه  خویش و ایجاد قدرت سازگاری با آن

6 – پرورش قوای ذهنی چون تفکّر ، تحلیل و..........

7 – ایجاد علاقه به خواندن انواع کتابها و مطالب نوشتاری ( صـ 67 ناعمی)

8 – توانايي تركيب اصوات گوناگون

9 – توانايي تفسيرو تعبير تصاوير و مطالب و حدس زدن معني لغات در ضمن جمله .

10 – افزايش توانايي فهم و تحليل مو ضوعهاي علمي مانند رياضيات ، علوم و اصطلاحات علمي

11 –ايجاد حس همكاري ،يگانگي وتعاون بين كودكان و پرورش افراد متعهداز طريق درك وبرداشتهاي واقعي از موضوعات.

12 – پرورش توانايي تمركز افكار و تقويت درجه توجّه وتمركز ذهن براي نتيجه گيري از موضوع (ص30 انوشه پور).

فرضیه های پژوهش:

با توجه به این که مهمترین و اساسی ترین هدف خواندن ، فهمیدن مطالب است و خوب خواندن باعث بهتر و سریع تر شدن یادگیری است واین که راه وروش یادگیری بهتر از یاد دادن است تصمیم گرفتم به جای پرسش و پاسخ های مکرربه او در کم شدن مشکلش کمک کنم .

-       ضعف در روخوانی باعث ضعف دروس دیگر شده است .

-       توانایی کنترل تنفّس در بهتر خواندن تأثیر دارد .

-       تقویت حافظه ی شنیداری باعث بهتر خواندن می شود .

-       تقویت حافظه ی دیداری باعث بهتر خواندن می شود .

-       درست خواندن باعث درک بهتر مطالب می شود.

-       طرح سوال از درس باعث در ک بهتر آنچه خوانده می شود.

بیان مسئله و توصیف وضعیت موجود

        محسن دانش آموزکلاس پایه ی پنجم ابتدایی در  از نظر ظاهر مرتّب بود ، تنها فرزند خانواده که پدرش هم خارج از استان کار می کرد و او اکثر اوقات با مادرش تنها زندگی می کرد  تکالیف مدرسه را درست  وبه موقع انجام می داد(البته با کمک زیاد مادر) امّا درسش  ضعیف بود و در  بیان آنچه یادگرفته بسیار مشکل داشت ونمرات او بسیار پایین بودند  .

          وقتی می خواست درس را جواب دهد اکثر اوقات زیر لبی چیزی می گفت یا می گفت بلدم اما فراموش کرده ام و نمی توانست به راحتی درس را جواب دهد.

          در خواندن فوق العاده ضعیف بود و نمی توانست به راحتی از روی درس بخواند. اکثر مواقع سطرها را گم می کرد بعضی کلمات را با مکث بسیار زیاد می خواند وقتی هم از متن خوانده شده از او سوال می شد نمی توانست جواب دهد .

          زنگ هنر کارش را خوب انجام می داد و با ذوق و اشتیاق کارهای هنری را انجام می داد مخصو صاً کاردستی و کار با گل را به خوبی انجام می داد.

گرد آوری شواهد اوّل (گردآوری اطّلاعات )

          جهت کمک به محسن ابتدا با معلّمان سال های قبل او ، ومدیر مدرسه صحبت کردم در سال های قبل هم درس او ضعیف بوده است به خصوص در درس املا و روخوانی ضعف شدید داشته و با گذشت زمان در پایه های بعدی هم ضعف او  شدید تر شده است ؛ مدیر مدرسه و معلمان سالهای قبل هم تلاش کرده اند که به او کمک کنند، مثلاً در پایه ی دوم معلم او  چون فکر می کرده دانش آموزدرگروه دانش آموزان دیر آموز می باشد او را به مرکز مشاوره ارجاع داده اند اما محسن از نظر بهره ی هوشی  دانش آموز عادی تشخیص داده شده است .

          در پایه ی سوم هم به دلیل فوت یکی از وابستگان مادر زهرا و کم توجّهی مادر به او احساس کمبود محبت نموده و انگشت خود را می مکیده که این مشکل هم با کمک خانواده و مشاور برطرف شده است ؛ امّا وابستگی او به مادر زیادتر از قبل شده است .        

          مادر ش می گفت  همیشه در درس ها به او کمک می کنم چون در خانه کار دیگری ندارم و وقت آزاد هم دارم امّا هر چه با او کار می کنم ، اصلاً نمی فهمد که کار او بیشتر به صورت تکرار و تمرین بوده است ؛ و این کار مادر باعث شده که او بیش از حد به مادر وابسته باشد و نتواند به تنهایی درس بخواند.

          در ارزیابی های مکرر و مشاهد ه ی دقیق تر (مهر ماه )متوجّه شدم بیشتر اشکالات محسن مربوط به ضعف او در روخوانی می باشد و چون در خواندن سرعت عمل بالایی ندارد ودرست نمی خواند ، متوجّه مطالب  نمی شود . البته قدرت یادگیری او هم بالا نبود.

          هر روز از او می خواستم درس را روخوانی کند ، روز بعد می خواستم مجدداً همان متن روز قبل را روخوانی کند و اشکالات او را یادداشت می کردم تا بهتر بتوانم به او کمک کنم

تجزیه وتحلیل داده ها

          پس از مطالعه و بررسی های لازم و صحبت هایی که با آموزگاران دیگر و مدیر مدرسه داشتم ، اطّلاعات به دست آمده را مورد تجزیه وتحلیل قرار داده و اشکالات وکاستی های دانش آموز مورد نظر مشخص شد . راه های مناسبی را برای حل یا کم شدن مشکل در نظر گرفتم .

          خلاصه ی یافته ها :

          خلاصه ی یافته ها پس از تجزیه وتحلیل عبارتند از :

-       زیر لبی و آهسته خواندن

-       مکث و توقّف زیاد بین تلفّظ کلمات

-       اشتباه دیدن کلمات

-       عدم توجه به چگونگی خواندن جمله

-       گم کردن سطر ها

-       فراموش کردن مفاهیمی که خوانده

-       عدم فهم معنای عبارت

 

چگونگی اجرای راه حل ها

          پس از تحقیق و بررسی و با مشاهده ی دقیق متوجّه شدم باید ابتدا ضعف رو خوانی او را برطرف کنم تا خودبه خود در درس های دیگر هم پیشرفت کند برای این منظور با مدیر مدرسه و سایر همکاران صحبت نمودم و از نظرات و راه کارهای آنها،  از مجلات رشد معلم ، از  کتابها یی که درزمینه ی خواندن وجود داشتند و بیشتر از سی دی های آموزشی دکتر مصطفی تبریزی پیرامون اختلالات خواندن کمک گرفتم ؛ بعضی از راه کارها را هم به ابتکار خودم انجام می دادم. به دلیل اشتیاق زیاد مادر جهت کمک به فرزندش به کمک مدیر سی دی های آموزشی را در اختیار مادر هم قرار دادم و راهکارهای لازم را نیز به او دادم و در طول مدرسه با مادر دانش آموز در تماس بودم که کمک مادر هم در کم شدن مشکل مؤثر بود .

          در طول سال تحصیلی از نظرات دیگر همکاران استفاده می کردم و همکاران را تشویق می نمودم که به جای تمرین وتکرارهای زیادراه کارهای اساسی را به دانش آموزان و اولیاء آنها ارائه دهند و روند کار خود را در شورای آموزگاران  برای مدیر مدرسه توضیح می دادم واز نظرات آنها در کار خود استفاده می نمودم .

          بعضی از راهکارها به صورت انفرادی و بیشتر آنها هم به صورت گروهی در کلاس ، زنگ املا یا چند دقیقه ی باقی مانده تا پایان کلاس و در دروس دیگر به صورت خلاصه گویی درس ، طرح سؤال از درس کار می شد که دانش آموزان دیگر هم این کارها را دوست داشتند

 

راه حل ها ی انتخابی

          چون راه کارها بیشتر به صورت عملی بودند و برای داش آموزان کلاس پنجم سخت نبودند راه های زیر را از بین راه کارهایی که پیدا کرده بودم انتخاب نمودم .

          1- چون کنترل تنفّس برای خوب خواندن بسیار مهم است ابتدا تمرینهایی که برای کنترل تنفّس موثر هستند را شروع کردم که شامل کارهای زیر است :

الف- تعقیب کردن نوک مداد در جهات مختلف

ب – کنترل شعله ی شمع با فوت کردن

ج –کشیدن صداها  تا حدّ توان به صورت مسابقه بین دانش آموزان

          2 – تقویت حافظه ی شنیداری و حساسیت شنیدار ی :

الف – در حضور دانش آموز با چند شی روی میز ضربه می زدم از  دانش آموز می_ خواستم به دقّت خوب گوش دهد بار دوم بدون اینکه نگاه کند صدا را گوش کند و بگوید  صدای چه بود ؛ البته بیشتر مواقع اشیایی که صدای آنها مثل هم بود را به سختی تشخیص می داد.

ب – تعداد ی کلمه را تلفّظ می کردم و از دانش آموز می خواستم آنها را تکرار کند که از 3 کلمه شروع کردم تا 5 کلمه را ،را حت می گفت امّا بیشتر برایش سخت بود .

نام درس:

تعداد غلطها

زمان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  3 – تقویت حافظه ی دیداری : جهت تقویت حافظه ی دیداری از دانش آموزان در زنگ املای آموزشی می خواستم متنی را در زمان مشخّصی صامت خوانی کنند ، سپس از آنها می خواستم کتاب ها را ببندند و کلماتی که به یاد دارند را بنویسند .یا کلمه هایی که دارای صدای مشخصی هستند را بنویسند .  تصویر خوانی ها هم برای این کار مناسب بودند.

          4 - استفاده از جدول تند خوانی : از اومی خواستم ، د رمنزل یک متن را برای مادر خود رو خوا نی کند  و دریک جدول دریک ستون زمان روخوانی و در ستون دوم تعداد غلطها را یاداشت کند و این کار را  آنقدر ادامه دهد تا تعداد غلطهای آن متن  به صفر یا حداقل برسد  برای  بررسی جدول از دانش آموز  دیگری  هم  کمک می گرفتم به این شکل که در زمانی مشخص آن متن را بخواند ودوستش با جدول مطابقت بدهد.

        

 5 – جهت درک آنچه خوانده :

الف – سایه خوانی کلمات .

ب _ پیدا کردن شباهت ها و تفاوت ها در تصاویر ابتدا برای محسن بسیار سخت بود.

ج – دیدن یک تصویر و گفتن جزئیّات تصویرکه به صورت مسابقه هم در کلاس اجرا می شد .

د – خواندن متن و بیان آنچه از متن خوانده است ، این کاربرایش بسیار مشکل بود  امّا با کمک هم گروهی ها می توانست تا دو سه جمله از متن را بیان کند.

ه – خواندن متن و طرح سوال از متن ؛ این کار در کلاس و اکثر درس ها انجام می شد  که برای او بسیار مشکل بود و نمی توانست سوالات مناسب و درستی طرح کند

  ن – خواندن متن  و انتخاب نام مناسب برای متن خوانده شده.

گرد آوری شواهد دوم

          طی تماس هایی که با مادرمحسن داشتم او هم متوجّه شده بود فرزندش در چه زمینه هایی اشکال داشته است و از اشتیاق فرزندش و پیشرفت او هر چند خیلی زیاد نبود در یادگیری راضی بود .

          زمانی که بعضی از کارها به صورت گروهی در کلاس انجام می شد  ؛ او را زیر نظر داشتم دربین کارهای گروهی تصویر خوانی ها را خیلی خوب انجام می داد .

دانش آموزان دیگر هم ، دوستشان را تشویق می کردند او با اشتیاق بیشتری کار می کرد. محسن پس از مدّتی تا حدودی در روخوانی تسلّط پیدا کرد و بعد از یک بار خواندن از روی درس توسط دانش آموزان دیگر یا خودم در کلاس می توانست با اشکالات کمتری درس رارو خوانی کند.

          سپس در درس املا پیشرفت خوبی داشت و پیشرفت او در املا نویسی نسبت به درس های دیگر چشمگیر بود .درخواندن کمتر مکث می کرد ، سطر ها را کمتر گم می کرد ، امّا درک آنچه خوانده برایش سخت بود ؛ امّا پس از چند بار درگروه توضیح دادن  توسط دوستانش می توانست چیزهایی را بگوید . هم کلاسی ها ، هم در کلاس درس به او کمک می کردند و از پیشرفت دوست خود خوشحال بودند ؛ وزمان روخوانی دوست داشتند محسن روخوانی کند ومی گفتند او بهتر شده است .

          دانش آموزان دیگر هم روش هایی که درکلا س اجرا می شد را دوست داشتندو راهکارها برای  دانش آموزانی که در یادگیری مشکل کمتری داشتند خود به خود مؤثر بود.  

          نمرات محسن کم کم بهتر می شد ، در نوبت اوّل در 2 درس جغرافیا و تاریخ ومدنی نمره ی 9 گرفت امّا از بقیه ی درس ها نمره ی بالای 10 گرفت امّا در نوبت دوّم توانست ازهمه ی درس ها نمره ی بالاتر از 10 به دست آورد و با معدل 13 قبول شود

 ( نمرا ت او اوایل سال همه زیر 10 بود وگاهی در حدّ 4یا 5 بودند ).

تجدید نظر در روش های انجام گرفته واعتبار بخشی

            پس ازبررسی کارهای انجام شده با مقایسه ی نمرات دانش آموز مورد نظر متوجّه شدم که کارها ی انجام شده در برخی زمینه ها خیلی  مؤثر بوده ؛ امّا با توّجه به این که درمان اختلال یادگیری خواندن مشکل ترین نوع درمان است تمام اشکالات دانش آموز به طور کامل برطرف نشده که به زمان وتمرین بیشتری نیاز دارد.    از مقایسه ی نمرات دانش آموزان دیگر و پیشرفت آنان به این نتیجه رسیدم که کارهایی هم که در کلاس درس انجام می شده  و دانش آموزان دیگری که در خواندن مشکل کمتری داشتند و ازبهره ی هوشی بالاتری برخوردار بوده و در کلاس فعّال بوده اند ؛ با وجود این که فقط در کلاس کار می شده مؤثر بوده و می توان از این روش ها در پایه های دیگر نیز استفاده کرد .

          در پایه ی های پنجم وچهارم چون دانش آموزان صداها و حروف را می شناسند بیشتر باید حافظه ی دیداری ، شنیداری و حساسیت شنیداری  تقویت شود و دانش آموز بتواند از آنچه خوانده سؤال طرح کند، با این روشها می توان نتیجه ی خوبی گرفت  . و کلاس را از حالت یکنواخت بودن خارج نمود و فقط به روش تمرین وتکرار متکی نبود .

          مدیر مدرسه هم از فرایند کار راضی بود مخصوصاً این که راهکارهای درست به اولیا داده شود.

 نتایج

-       پیشرفت در درس املا

-       بهتر شدن روخوانی

-       فهم بهتر مطالب

-       اشیاق بیشتر به کارهای گروهی

-       پیشرفت در دروس دیگر

-       استفاده ی همه ی دانش آموزان از روش های اجرا شده و پیشرفت اکثر آنان

-       مشارکت دانش آموزان دیگر و دانش آموز مورد نظر و مادرش و دیگر همکاران .

-       نه تنها دانش آموزان از فرایند کار استفاده کردند خودم هم با مطالب ، راهکارها ، دیدگاه ها و تجربه های دیگران آشنا شدم .

نتیجه گیری

  جدا كردن خواندن از دروس ديگر غير ممكن است  و كمتر مي توان موضوعي را پيدا كرد كه با خواندن ارتباط مستقيم  نداشته با شد ، و بايد قبول كرد كه خواندن شرط لازم براي موفّقيّت در درسهاي ديگر مي باشد .

فراگيري كه در خواندن صورت مسئله اشكال نداشته باشد ، خيلي زودتر وراحتر راه حل مسئله را  می یابد.

 با توجّه به نقش روخوانی و درست خواندن و ارتباط آن با دروس دیگر ، با برطرف کردن اشکالات خوندان و ارائه ی راهکارهایی جهت درست خواندن می توان زمینه ی ایجاد پیشرفت و بهبود یادگیری دروس دیگر را نیز فراهم نمود.

 

 

منابع وماخذ

*صفوی،امان الله.(1375). کلیات روشها و فنون تدریس،تهران، انتشارات معاصر،چاپ ششم.

*پارسا،محمد.(1357).نظریه های یادگیری و آموزشی،دانشگاه تربیت معلم ،چاپ اول.

*قانمی،علی.(1378).خانواده و مسانل مدرسه ای کودکان،نشر آرین، چاپ سوم.

*سیف ،علی اکبر.(1380).روشهای اندازه گیری وارزشیابی آموزشی،نشر دوران،چاپ چهارم.

*قاسمی پویا،اقبال.(1382). راهنمای پژوهش در عمل،پژوهشکده تعلیم و تربیت،چاپ چهارم.

*نصیریان،،شهناز.(1382). ارانه ی راهکارهای مناسب جهت کاهش افت تحصیلی دانش آموزان، انتشارات آموزش وپرورش.     

*مبینی پویا،محمد رضا.(1386. راهنمای نوشتن چکیده ی مقاله،  سه شنبه،دوم بهمن 1386

                                                                                     

*رحیمی،عبدالکریم.(1386). عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان،چهارشنبه،نوزدهم دیماه1386                        

 

 

 

 

|+| نوشته شده توسط آرش علایی در دوشنبه هشتم فروردین 1390  |
 
 
بالا