نمونه اقدام پژوهی

**چگونه توانستن با استفاده از روش های تربیتی، مشکلات اخلاقی دانش آموزانم را بهبود ببخشم.**

***توصیف وضعیت موجود:

 زمانی که پایه اول را تدریس می کردم متوجه یک نارسایی اخلاقی مشترک در بین دانش آموزانم شدم که به شدت مرا آزار می داد و نظم کلاس را مختل می کرد. کلاس 38 نفری من واقع در آموزشگاه پسرانه حافظ از مناطق محروم از نظر فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی شهر قدس می باشد و دانش آموزان از تربیتی و اخلاقی دچار مشکلاتی بودند از جمله ناسزاگویی های پیاپی و درگیری های لفظی و فیزیکی با یکدیگر به طوری که باعث بروز رفتارهای نابه هنجار در کلاس و خارج از کلاس در حیاط آموزشگاه و بیرون از مدرسه معمولاً بعد از تعطیلی مدرسه شده بود و به نوعی تنش زیادی را ایجاد کرده بود. به همین جهت تصمیم گرفتم در صورت امکان راه حلی برای رفع مشکل بیابم.

***گردآوری اطلاعات (شواهد 1)

زمانی که مسأله ناسزاگویی و درگیری دانش آموزانم با یکدیگر را با جمعی از همکارانم و دوستان نزدیکم در میان گذاشتم هر کدام از همکاران به نوعی به وجود همین مسأله در کلاس خودشان اما بسیار کمرنگ تر اشاره کردند. بعد از بحث و گفت وگو پیرامون همین مشکل همکاران نظرات خود را ارائه نمودند.

بعد از این گفت وگو با یکی از بستگان که در امر آموزش و پرورش دانش آموزان صاحب نظر بوده مشورت نمودم و مطالب قابل توجهی در این زمینه دست یافتم همچنین در حین نظرخواهی از همکاران به یک سری از کتاب ها در زمینه تعلیم و تربیت مراجعه نمودم و علل این رفتارها را برای خود ثبت کردم و مشکلاتی که در این زمینه وجود داشت به شرح ذیل می باشد.

عدم تربیت صحیح خانوادگی، عدم برخورد صحیح با این مشکل، شرایط محیطی و تأثیر مستقیم آن روی کودکان.

 

***تجزیه و تحلیل و تفسیر داده

1-بعد از مطالعه نظر خواهی از اطرافیان علل ناسزاگویی و درگیری های بچه ها را لیست کرده و متوجه شدم که بخش عظیمی از این رفتارها و گفتارهای نا پسند دانش آموزان به محیط خانه و محل زندگی آنان باز می گردد.

2-یا دانش آموزان در منزل به کرّات سخنان زننده را می شوند و در کلاس در هنگام برخورد با دانش آموزان برای دفاع از خود و تحقیر دوستانشان از این جملات استفاده می کنند.

3-برخی از دانش آموزان که برادر بزرگ تر دارند و معمولاً آنان را به عنوان الگو و کسی که برتر از دیگران است قبول دارند و جملات آنان را تقلید می کنند و سعی می کنند خودشان را شبیه آنان نمایند.

4-بعضی از دانش آموزان هم که در منزل با چنین رفتارهایی روبرو نیستند در محل زندگی شان (کوچه و محله) و یا در مدرسه از دانش آموزان دیگر فرا می گیرند. مخصوصاً در محله به هنگام زد و خوردهای خیابانی، دقیقاً رفتارهای آنان را تقلید می کنند.

نکاتی چند درباره مشخصات کودک در دوره دبستان:

دانش آموزان در حدود هفت سالگی قوه تمیز و تشخیص در وی پدید می آید و این خود تحولی مهم در زندگی اوست زیرا که به جهانی فراتر از حدّ حس یعنی دنیای عقل و خرد قدم می نهد.

در این دوره کودک غالباً در خارج به جستجوی مدل می پردازد و سعی می کند  استقلال خود را بیش تر کند. و اگر مدل خوب خارجی- که بتواند بین خانه وخارج هماهنگی را برقرار دارد- پیدا نکند در خود احساس شکست می کند باید در این جستجو، او را راهنما باشند.

از نظر روحی بین دو بلوغ روانی که یکی 5-4 سالگی بوده و دیگری در 14-12 سالگی خواهد بود. از نظر روحی متغیر به پذیرای شدید- بدون داوری مناسب در حدّ احساس و ادراک ساده در حد انفعال و عاطفه شخصی و اجتماعی- در حدّ حرکات انعکاسی و غریزی و عادی زیاد- و حرکات ارادی در حد ابتدایی- از نظر اخلاقی دارای صفات ارثی (فطری و نسبی) و اثر دامان مادر. روی هم رفته در برخورد با واقعیت آن ها را کم کم ارزیابی می کند.- کم کم تعلق خود را از خانواده سست می نماید. بین آن چه در خانه به او اظهار  می شود و آنچه در اجتماع و مدرسه ابراز می گردد داوری می کند (اما در این کار نوپاست و محتاج به نظارت و یاوری) و اگر موافقت نبیند دچار حیرت یا حال تهاجم می شود. (پسران چنین اند).

***تربیت کودک:

در شش سالگی، کودک افکار و اطلاعات خود را شکل و تصویر می دهد تا به دیگران بدان وسیله مکنونات درونی خود را بفهماند و همین وقت آغاز تربیت اوست. این جاست که تصویرها به خوبی می توانند با زبان خود کودک را به بسیاری از حقایق و آداب و وظایف آشنا کنند و عواطف او را جلب نمایند و عقل او را آموزگار مناسب باشند. در این دوران می توان با زبان تصویر مدل های لایق را به او ارائه نمود. در پرورش کودک دبستانی باید دانش و خرد را هم دوش داشت تا سودمند افتد با صحنه های دیدنی می توان او را به اندیشه و بررسی و نظر دهی و ابتکار وادار نمود.

باید احساس کودک را تربیت کرد که از آنها برداشت مناسب کند و عواطف عالی خود را مایه بخشد احساس عمیق زیبایی کند، درک مسایل اخلاقی و معنوی کند. به فضیلت های درست انسانی توجه یابد این همه دیدنی و یافتنی است نه شنیدنی و خواندنی. لذا به سادگی می توان اخلاق مناسب ، نیت مناسب، عاطفه مناسب- داوری مناسب- اجرای مناسب را تعلیم کرد؛ تا پا به پای تعلیم و تأدیب نیز شده باشد.

***راه های پیشنهادی:

1-آگاه کردن والدین از روش های تربیتی و انظباطی و به کارگیری درست آنها.

2-آگاهی والدین نسبت به ویژگی های سنی و نیازهای کودک.

3-محیط زندگی کودک یا مهاجرت از منطقه ای به منطقه دیگر.

4-هماهنگی خانه و مدرسه در تربیت.

5-وجود الگوی صحیح رفتاری (یادگیری) عامل بودن الگوها به رفتارهای پسندیده.

6-توجه به رفتارهای پسندیده کودک و تشویق و تقویت آنها.

***چگونگی اجرای راه های جدید:

به منظور راه حل های به دست آمده و رفع مشکلات رفتاری این کودکان ابتدا جلسه ای با اولیاء گذاشته و راهکارهای خود را برای آنان شرح دادم و از آنان برای رسیدن به هدف مورد نظر که خواسته خود اولیاء هم بود کمک و همکاری خواستم.

در این جلسه از روش های تربیتی و انضباطی برای اولیاء صحبت کرده و درباره نحوه به کارگیری درست این روش ها بحث و تبادل کردیم. ابتدا ویژگی های سنی و نیازهای کودکشان را برای آنان شرح دادم و بر مساعه کردن محیط زندگی و هماهنگی اولیاء با آموزگار و مدرسه و همگام بودن آنان با خودم را مورد تأکید قرار دادم. همچنین دانش آموزانی که برادر بزرگتر داشتند و به نوعی آنان الگوی رفتاری کودکان کلاس من بودند را نیز دعوت کرده و با آنان صحبت کرد و عامل بودن آنان بر رفتارهای پسندیده را متذکر شدم و به موقعیت آنان به عنوان الگوی رفتاری در منزل اشاره کرده و خواستم که با مدرسه همکاری و هماهنگی داشته باشند سپس در کلاس به رفتارهای پسندیده و درست کودک توجه مثبت داشتم و سعی کردم رفتارهای خوب کودک را تقویت نمایم. و شروع به تشویق دانش آموز و بزرگ نمایی رفتارهای مثبت آنان نمودم و در رفتارهای کودک به دنبال بهانه ای می گشتم تا او را تشویق کنم. تشویقات هم به صورت کتبی هم به صورت کلامی باعث تقویت رفتارهای مثبت و از بین رفتن رفتارهای نادرست شده است.

***گردآوری اطلاعات (شواهد2)

با اجرای طرح و راهکارهایی که به نظرم رسیده بود و راهنمایی هایی که اطرافیان در اختیارم گذاشته بودند پیشرفت قابل مشاهده ای در روند تربیتی کودکانم احساس کردم.

اما همچنان لازم بود تا رفتار دانش آموزان و هم چنین رفتار اولیای آنان تحت کنترل باشد به همین جهت به اولیاء توصیه کردم در کلاس های آموزشی خانواده و مشاوره که در آموزشگاه برگزار می شد شرکت نمایند و تأثیر آن را روی رفتار دانش آموزان و حتی خود اولیاء نسبت به مراحل اول مقایسه کردم و در این مقایسه، مشاهده کردم که آموزش اولیاء تأثیر مستقیم بر روی تغییر رفتار دانش آموزان داشته و بسیاری از مشکلات اخلاقی دانش آموزان، عدم سازگاری آنان با هم و ناسزاگویی آنان کاهش پیدا کرده است.

***نتایج حاصل شده:

1-مدارا و سازگاری دانش آموزان با یکدیگر.

2-کم رنگ شدن ناسزاگویی در بین دانش آموزان.

3-افزایش آگاهی اولیاء در زمینه مسائل تربیتی و انضباطی.

4-برقراری آرامش در کلاس درس.

***نتیجه گیری:

به طور یقین نخستین و مهم ترین محیطی که شخصیت و شکل گیری رفتار فرزندان را پایه ریز می کند خانواده است و ارکان اصلی خانواده والدین هستند، همسویی و هم عقیده بودن آنان در انتخاب الگوی تربیتی و پرورشی فرزندان، تعارض در انتخاب رفتار فرزندان را به حداقل می رساند و بعد از خانواده مدرسه به عنوان جامعه ای بزرگ تر از خانواده و آموزگار پایه اول برای کودک به منزله خدای کودک است و نحوه برخورد او با دانش آموزان در مسائل تربیتی و اخلاقی مسیر زندگی دانش آموز را تغییر داده و به نوعی سرنوشت او را رقم می زند. در نتیجه همسویی و هماهنگی معلم و اولیای دانش آموزان تأثیر عمیقی بر زندگی کودکان ما دارد.

***ارائه پیشنهادات:

1-در نظر گرفتن امتیاز خاص ویژه اولیاء که با مدرسه همکاری می کنند.

2-فراهم کردن شرایطی برای اولیاء جهت شرکت گسترده در کلاس های مشاوره.

3-در نظر گرفتن تشویق های جالب توجه برای دانش آموزان.

***منابع:

1- ایرانی، یوسف  و بختیاری، ابوالفضل  1382 ، روش تحقیق عملی اقدام پژوهشی ،انتشارات  لوح زرین، تهران

2- بازرگان،عباس1382 ، روش اقدام پژوهی ،از : ساکی ، رضا ، اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس ، انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش ، تهران

3- رضایی، منیره 1382 ، چیستی و چرایی اقدام پژوهی ،از : ساکی ، رضا ، اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس ،انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش ، تهران

4- ساکی ، رضا 1382، پژوهش و حرفه معلمی ، از : ساکی ، رضا ، اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس ،انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش ، تهران

 5- سرمد و همکاران 1379، روش تحقیق در علوم رفتاری ،انتشارات آگاه .تهران

6- مک نیف و همکاران 1382  اقدام پژوهی ،طراحی ، اجرا ، ارزشیابی . ترجمه محمدرضاآهنچیان ،  چاپ اول ، انتشارات رشد، تهران

7- میرزا رضایی، زهرا1382 برخی مدل های اقدام پژوهی ،، از : ساکی ، رضا ، اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس ، انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش ، تهران

 

***تهیه کننده :خانم فریبا دهقان-آموزشگاه حافظ شهرستان قدس

|+| نوشته شده توسط آرش علایی در دوشنبه هشتم فروردین ۱۳۹۰  |
 
 
بالا