X
تبلیغات
تحقیقات آموزشی واقدام پژوهی
 مفهوم پژوهش در عمل (اقدام پژوهی)

مفهوم پژوهش در عمل بیش از هر چیز وابسته به دو فعالیت اساسی پژوهش و عمل است. اقدام پژوهی کوششی است که بین پژوهش به عنوان وسیله ای برای آگاهی و دانستن و عمل آموزشی رابطه ارگانیک برقرار می کند. اقدام پژوهی با انواع نام ها شهرت دارد. پژوهش مشارکتی -بررسی گروهی- پژوهش رهایی بخش- یادگیری همراه با عمل و پژوهش در موقعیت از عناوین متعددی است که برای معرفی فعالیت اقدام پژوهی استفاده می شوند. اما همه آنها مضمون مشترکی را در برمی گیرند.

در بیان ساده، اقدام پژوهی یادگیری از طریق عمل کردن است. گروهی افراد مسئله ای را شناسایی می کنند، کوششی را برای حل آن سازمان می دهند، چگونگی موفقیت خود را در مسیر حل مسئله ارزیابی می کنند و اگر این کوشش ها نتیجه رضایت بخشی را به دنبال نداشته باشد، کوشش های دوباره ای طرح ریزی می شود. (برین،1988)

پژوهش در عمل قالبی برای معرفی مجموعه ای از روش های تحقیق است که عمل(یا تغییر) و پژوهش (یا دانستن)را به صضورت توأمان مورد توجه قرار می دهد. (دیگ،1999) 

در مسیر اقدام پژوهی معلم به صورت متناوب بین عمل و تفکر انتقادی (یا پژوهش) حرکت می کند که پیامد آن به بهبود درک و در نتیجه بهبود عمل آموزشی است. با این توصیف اقدام پژوهی فرایندی تکامل جو است که منجر به افزایش دامایی در مورد مسائل و پدیده های آموزشی موجود در کلاس درس می شود و در جهت همگرایی تجربه های معلم در تدریس گام بر می دارد. این رویکرد می تواند مورد استفاده همه دست اندرکاران نظام آموزشی که با فرآیند یاددهی- یادگیری سروکار دارند، قرار کیرد. در اقدام پژوهی، معمولاً معلم خود پژوهشگر است و نقش اصلی پژوهش به عهده او می باشد، زیرا به این وسیله معلم به عنوان مجری طرح تحقیق اقدام پژوهی می تواند مسأله ملموسی را که با آن روبرو است، مثلاً مشکلات فرایند تدریس را به طور گام به گام در طول یک مدت معین و با استفاده از سازوکارهای گوناگون پژوهشی (پرسش نامه، مصاحبه و غیره) مورد کندوکاو قرار دهد.

اقدام پژوهی به این معناست که معلم با ذهنیت پژوهشگرانه و با برخورداری از هنجار آزمایشگری، با موقعیت های عینی که با آنها سروکار دارد، به عنوان یک مسأله و موضوع تحقیق برخورد کرده، این باور را در خود ایجاد نماید که می تواند برای حل مشکل و یا ارتقاء بخشیدن به کیفیت کار خود راه حلی پیدا کند. (مهرمحمدی،1377)

اهمیت و ضرورت پژوهش در عمل

اهمیت و ضرورت اقدام پژوهی به طور خلاصه عبارتند از :

1. مناسب ترین راه برای حل مسأله است. بسیاری از دست اندرکاران، از جمله معلمان و دیگر کارکنان آموزشی می توانند از این راه بسیاری از مسائل مربوط به کلاس و مدرسه را کاهش داده یا حل کنند.

2. نوعی آموزش حین خدمت است. افراد درگیر در پژوهش ، مثل معمان و مدیران، در حین پژوهش به مهارت ها و دانش هایی دست می یابند که قبلاً با آن آشنا نبودند.

3. نوع آوری و دانش افزایی. چون در این روش به دنبال حل مسأله هستیم احتمال اینکه به نوآوری هایی نیز دست یابیم بسیار بیشتر است.

4. اصلاح وضع نامطلوب. هدف اساسی در این روش اصلاح وضع نامطلوب و کاهش مسائل است.

5. دوری از نخبه گرایی. در این روش همه دست اندرکاران وارد عرصه پژوهش می شوند و پژوهش از انحصار افراد کارشناس و نخبه بیرون می آید..پژوهش ، عمومی می شود.

6. رشد و بالندگی عمومی. چون تحقیق گستره وسیعی می یابد به هرکس در جایگاهی که باشد به پژوهش می پردازد این کار سبب رشد و بالندگی افراد می شود.

7. پاسخ گویی علمی. چون گستره وسیعی از افراد درگیرپژوهش می شوند، پاسخگویی به مسائل موجود صورت علمی پیدا می کند. عوام زدگی و راه حل های غیرمنطقی جای خود را به راه حل های علمی و منطقی می دهد. همگان تلاش می کنند تا برای پاسخ گویی به مسائل راه علمی و منطقی پش گیرند.

8. نزدیکی نظر و عمل. چون در این روش هدف نهایی بهبود و اصلاح عمل استو هر عملی نیز بربنیاد نظری انجام می گیرد، در این رویکرد بیش از دیگر روش ها فاصله نظر و عمل کم می شود. (قاسمی پویا،1382)

منابع

·         قاسمی پویا، اقبال. (1382). راهنمای عملی پژوهش در عمل . انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت .

·         مهرمحمدی، محمود. (1377). تحقیقات آموزشی و مهارت های حرفه ای معلمان، پژوهش در آموزش. پژوهشکده تعلیم و تربیت.

  • Brien , Roryo: An over view of the methodological Approach of action research , www.actionresearch/.uk./
  • ِDick,bob: what is Action Research , Macmillan,1991
  • www.actionreesearch.mihanblog.com
  •  
|+| نوشته شده توسط آرش علایی در سه شنبه نهم فروردین 1390  |
 اقدام پژوهی

فهرست گامهای اقدام پژوهی

حلقه ها

مراحل

گام ها

1)

 برنامه ریزی

مراحل مقدماتی

 

گام1) انتخاب زمینه پژوهش ( موضوع )

گام2) مطالعه اسناد و مدارک مربوط به موضوع پژوهش

گام3) تدوین طرح و فراهم کردن مقدمات اجرایی

گام4) تصویب طرح

مرحله آماده سازی شرایط

گام5) درک شرایط موجود و تعاطی افکار با مدیران و سیاستگذاران گام 6) تقویت مهارت های برقراری ارتباط و دعوت از شرکت کنندگان در اجرای طرح

گام7) توجه به اخلاق پژوهش و دعوت از ناظران بالقوه

مرحله تدوین برنامه

گام8) تشخیص جنبه های اصلی مورد نظر برای اقدام و بهبود آن

گام9) بیان وضعیت مطلوب، ملاکها و نشانگرهای آن

گام10) گردآوری داده ها درباره وضعیت موجود

گام11) بازنگری گزینه های ممکن برای اقدام بهینه

2) اقدام

مرحله اقدام

گام12) اجرای اقدام بهینه

3) مشاهده

مرحله مشاهده

گام13) گردآوری داده ها در خصوص تأثیر اقدام بهینه

4)بازتاب

مرحله تحلیل و تعدیل

گام14) تحلیل شواهد تأثیر اقدام و تهیه گزارش

گام15) گردهم آیی ناظران و تهیه گزارش نهایی

گام16) ارزیابی تحقیق

در صورت ضرورت چرخه اقدام پژوهی تکرار می گردد و حلقه های آن تا رفع مشکل ادامه می یابد.

زمینه‌‌های اقدام پژوهی :( برگرفته از بخشنامه  فراخوان برنامه معلم پژوهنده )

هدف اساسی اقدام پژوهی (برنامه ‌معلم پژوهنده) بررسی، شناسایی، تبیین و حل مسأله و مشکل محیط کار و فعالیت‌ است (کلاس درس، مدرسه، ادارات و سازمان‌های آموزش و پرورش) و از نتایج اقدام ‌پژوهی برای حل مسائل خاص در موقعیت‌های معین استفاده می‌شود. در اقدام پژوهی، معلم پژوهنده، پژوهش خود را شخصاً به مرحله اجرا در می‌آورد و از نتایج آن در بهبود شرایط کاری خود بهره می‌برد. معلمان و فرهنگیان علاقه‌مند می‌توانند با بهره‌گیری از این روش به پژوهش بپردازند. برخی از مهمترین زمینه‌های اقدام پژوهی در برنامه دوازدهم به شرح زیر می باشد:

1- موضوعات مربوط به فرآیند یاددهی- یادگیری، پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان و مسائل تحصیلی آنان ،

2 - روش‌های نو و ابتکاری در آموزش مفاهیم دینی ،

3- روش‌های نو در آموزش ریاضی، علوم و سواد خواندن (بررسی مسائل و مشکلات دانش‌آموزان در این زمینه‌ها و ارائه راه‌ حل‌های نو و ابتکاری ، به ویژه‌ با توجه به نتایج مطالعه‌های بین المللی  PIRLS , TIMSS )

4- موضوعات مربوط به ارزشیابی از آموخته‌های دانش‌آموزان

5- روش‌های نو و ابتکاری در استفاده از فناوری اطلاعات و تکنولوژی آموزشی در تدریس

6- موضوعات مربوط به فرآیندهای کلاس درس( نحوه استفاده از همکاری سایر دانش‌آموزان، پویایی گروه)

7- روش‌های نو و ابتکاری در آموزش مهارت‌هایی نظیر حل مسأله و استدلال به دانش‌آموزان و پرورش خلاقیت آنان

8- روش‌های نو و ابتکاری در شناسایی مسائل عاطفی- رفتاری دانش‌آموزان و ارائه راه‌حل‌ در این زمینه

9- موضوعات مربوط به با نشاط سازی مدارس و کلاس‌های درس، تحقق مدرسه زندگی

10- موضـوعات مـربوط‌ به مـدیـریت مدارس (بررسـی مسـائل و راه‌حـل‌ها) مواردی از قبیل: ارتقاء مشارکت اولیاء ‌دانش‌آموزان در اداره امور مدرسه، بهبود فرآیندهای مدیریت مدرسه، ارزشیابی عملکرد دبیران ، روش‌های بهبود نظارت بر فعالیت‌های آنان ، ارتقاء جو مدرسه

11- موضوعات مربوط به بهبود فرآیند های مدیریتی در ادارات مناطق و سازمان‌های آموزش و پرورش استان‌ها (مواردی نظیر: بهبود فرآیند بهره ‌وری، بهبود فرآیند تصمیم‌گیری، بهبود فرایند برنامه‌ریزی، نظارت بر عملکردها، مدیریت مشارکتی ،  ارزشیابی عملکرد، فرهنگ و جوسازمانی، تکریم ارباب رجوع، مدیریت زمان، کارآفرینی، راههای افزایش انگیزه همکاران (این موضوع‌ ها برای کارشناسان شاغل در ادارات  مناطق و شهرستانها و سازمان آموزش و پرورش استان‌ها که مایلند در برنامه دوازدهم  شرکت نمایند ، پیشنهاد می‌شود).

12- سایر موضوعات انتخاب شده به ابتکار معلمان عزیز .

الگوی گزارش اقدام پژوهی :

-عنوان پژوهش(موضوع)

-چکیده

-تشکر و قدردانی

-مقدمه وتوصیف وضعیت موجود و تشخیص مسئله

-گردآوری اطلاعات (شواهد 1)

-تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها (اطلاعات)

- بررسی راه حل های موجود

-انتخاب راه جدید (موقتی)

- اجرای طرح جدید و نظارت بر آن

-گردآوری اطلاعات (شواهد2 )

- ارز یابی تأثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن

- تجدیدنظر و دادن گزارش نهایی یا اطلاع رسانی

- پیشنهادات

- منابع و مآخذ

- پیوست ها

|+| نوشته شده توسط آرش علایی در دوشنبه هشتم فروردین 1390  |
  اقدام پژوهی با موضوع : رفع مشکلات خواندن در مقطع ابتدایی

*چکیده:

 با توجّه به اهمیّت خواندن در این مقاله موارد ذیل ذکر شده است :

     - اهداف خواندن

-راه کارهایی جهت بهتر خواندن

-راه حل ها و چگونگی اجرای راه حل ها 

-چگونگی به دست آوردن اطّلاعات در رابطه با مشکل دانش آموز

       

* هدف های  انجام این پژوهش :

 -آشنایی بیشتر با روش ها وراه کارها یی جهت بهتر خواندن .

-پی بردن به نقش خواندن در پیشرفت دروس دیگر.

_کمک به دانش آموزی که مشکل خواندن دارد و این مشکل باعث افت تحصیلی او شده است .

_مطالعه وتحقیق بیشتر جهت بهتر شدن امر یاددهی ویادگیری .  در این پژوهش سعی شده با استفاده ازنظر همکاران و کمک مادر و کمک دانش آموزان دیگر در کارهای تیمی تا حدودی مشکل دانش آموزپایه ی پنجم که در روخوانی ضعف شدیدی داشته و این ضعف روی دروس دیگر او نیز تأثیر داشته بررسی شود و تا حدودی هم مؤثر بوده است .

   

مقدمه:

       اقرأباسم ربك الذي خلق بخوان به نام پروردگاري كه تورا خلق كرده است(سوره علق آيه 1)

         خواندن از جمله وسايل مهم فهميدن در دنياي كنوني است. فرد مي تواند نتيجه ي تحقيقات و مطالعات ديگران را كه مدّتها به درازا كشيده است ، را ازطريق خواندن در مدّت زمان كوتاهي فرا گيرد .

          خوب خواندن از عوامل مهّم پيشرفت و سرگرمي ولذّت بردن ورفع خستگي است. امروز بايد به كودكان خود خواندن را بياموزيم تا فردادبتوانند بخوانند وياد بگيرند. نكته ي مهّم در امر خواندن توجّه وتأكيد بر امر فهميدن مي باشد نه صرفاً كه به صورت عادت در آمده است .

      يكي از علل ضعف  دانش آموزان در درورس مخصوصاً ضعف در حل كردن مسئله هاي رياضي و نفهميدن آنها مربو ط به ناتواني آنها در روخواني و عدم درك آنچه مطالب  مي باشد .

       اغلب مشاهده مي شود دانـش آموزي مطلبي را مي خواند يا اوليـاي او عقيده دارند مرتّب درس مي خواند اما نمي فهمد يا دانش آموز ديگري با وجود اين كه تلاش مي كند اما در املانويسي مشكل دارد تمام اين اشكالات بر مي گردد به ضعف دانش- آموز در روخواني و آگاه نبودن او به روش مطالعه .

     يك معلّم آگاه وعلاقه مند به شغل معلّمي بايد ابتداروشهاي مطالعه وروان خواني را به دانش آموزان خود بياموزد وسپس  در پي برطرف كردن اشكالات در دروس ديگر باشد و اين مقدور نمي باشد مگر اين كه خود معلّم از روشهاي مختلف مطالعه و روان خواني اطّلاع كافي داشته باشد .

   

هدفهای  آموزش خواندن در دبستان :

    اساسي ترين منظور خواندن فهميدن است و اگر همين هدف بر آورده شود ساير اهداف آموزش خواندن باكمي كوشش بر آورده مي شود(ص 29  انوشه پور).

 ا – شناخت حرفها کلمه ها و درک معانی آنها

2 – پرورش قوه ی قضاوت در کودک

3 – ایجاد تواناییهای مطلوب در خواندن

4 – گسترش خزانه ی لغات

5 – آشنایی با ویژگیهای اجتماعی ، فرهنگی ، اخلاقی جامعه  خویش و ایجاد قدرت سازگاری با آن

6 – پرورش قوای ذهنی چون تفکّر ، تحلیل و..........

7 – ایجاد علاقه به خواندن انواع کتابها و مطالب نوشتاری ( صـ 67 ناعمی)

8 – توانايي تركيب اصوات گوناگون

9 – توانايي تفسيرو تعبير تصاوير و مطالب و حدس زدن معني لغات در ضمن جمله .

10 – افزايش توانايي فهم و تحليل مو ضوعهاي علمي مانند رياضيات ، علوم و اصطلاحات علمي

11 –ايجاد حس همكاري ،يگانگي وتعاون بين كودكان و پرورش افراد متعهداز طريق درك وبرداشتهاي واقعي از موضوعات.

12 – پرورش توانايي تمركز افكار و تقويت درجه توجّه وتمركز ذهن براي نتيجه گيري از موضوع (ص30 انوشه پور).

فرضیه های پژوهش:

با توجه به این که مهمترین و اساسی ترین هدف خواندن ، فهمیدن مطالب است و خوب خواندن باعث بهتر و سریع تر شدن یادگیری است واین که راه وروش یادگیری بهتر از یاد دادن است تصمیم گرفتم به جای پرسش و پاسخ های مکرربه او در کم شدن مشکلش کمک کنم .

-       ضعف در روخوانی باعث ضعف دروس دیگر شده است .

-       توانایی کنترل تنفّس در بهتر خواندن تأثیر دارد .

-       تقویت حافظه ی شنیداری باعث بهتر خواندن می شود .

-       تقویت حافظه ی دیداری باعث بهتر خواندن می شود .

-       درست خواندن باعث درک بهتر مطالب می شود.

-       طرح سوال از درس باعث در ک بهتر آنچه خوانده می شود.

بیان مسئله و توصیف وضعیت موجود

        محسن دانش آموزکلاس پایه ی پنجم ابتدایی در  از نظر ظاهر مرتّب بود ، تنها فرزند خانواده که پدرش هم خارج از استان کار می کرد و او اکثر اوقات با مادرش تنها زندگی می کرد  تکالیف مدرسه را درست  وبه موقع انجام می داد(البته با کمک زیاد مادر) امّا درسش  ضعیف بود و در  بیان آنچه یادگرفته بسیار مشکل داشت ونمرات او بسیار پایین بودند  .

          وقتی می خواست درس را جواب دهد اکثر اوقات زیر لبی چیزی می گفت یا می گفت بلدم اما فراموش کرده ام و نمی توانست به راحتی درس را جواب دهد.

          در خواندن فوق العاده ضعیف بود و نمی توانست به راحتی از روی درس بخواند. اکثر مواقع سطرها را گم می کرد بعضی کلمات را با مکث بسیار زیاد می خواند وقتی هم از متن خوانده شده از او سوال می شد نمی توانست جواب دهد .

          زنگ هنر کارش را خوب انجام می داد و با ذوق و اشتیاق کارهای هنری را انجام می داد مخصو صاً کاردستی و کار با گل را به خوبی انجام می داد.

گرد آوری شواهد اوّل (گردآوری اطّلاعات )

          جهت کمک به محسن ابتدا با معلّمان سال های قبل او ، ومدیر مدرسه صحبت کردم در سال های قبل هم درس او ضعیف بوده است به خصوص در درس املا و روخوانی ضعف شدید داشته و با گذشت زمان در پایه های بعدی هم ضعف او  شدید تر شده است ؛ مدیر مدرسه و معلمان سالهای قبل هم تلاش کرده اند که به او کمک کنند، مثلاً در پایه ی دوم معلم او  چون فکر می کرده دانش آموزدرگروه دانش آموزان دیر آموز می باشد او را به مرکز مشاوره ارجاع داده اند اما محسن از نظر بهره ی هوشی  دانش آموز عادی تشخیص داده شده است .

          در پایه ی سوم هم به دلیل فوت یکی از وابستگان مادر زهرا و کم توجّهی مادر به او احساس کمبود محبت نموده و انگشت خود را می مکیده که این مشکل هم با کمک خانواده و مشاور برطرف شده است ؛ امّا وابستگی او به مادر زیادتر از قبل شده است .        

          مادر ش می گفت  همیشه در درس ها به او کمک می کنم چون در خانه کار دیگری ندارم و وقت آزاد هم دارم امّا هر چه با او کار می کنم ، اصلاً نمی فهمد که کار او بیشتر به صورت تکرار و تمرین بوده است ؛ و این کار مادر باعث شده که او بیش از حد به مادر وابسته باشد و نتواند به تنهایی درس بخواند.

          در ارزیابی های مکرر و مشاهد ه ی دقیق تر (مهر ماه )متوجّه شدم بیشتر اشکالات محسن مربوط به ضعف او در روخوانی می باشد و چون در خواندن سرعت عمل بالایی ندارد ودرست نمی خواند ، متوجّه مطالب  نمی شود . البته قدرت یادگیری او هم بالا نبود.

          هر روز از او می خواستم درس را روخوانی کند ، روز بعد می خواستم مجدداً همان متن روز قبل را روخوانی کند و اشکالات او را یادداشت می کردم تا بهتر بتوانم به او کمک کنم

تجزیه وتحلیل داده ها

          پس از مطالعه و بررسی های لازم و صحبت هایی که با آموزگاران دیگر و مدیر مدرسه داشتم ، اطّلاعات به دست آمده را مورد تجزیه وتحلیل قرار داده و اشکالات وکاستی های دانش آموز مورد نظر مشخص شد . راه های مناسبی را برای حل یا کم شدن مشکل در نظر گرفتم .

          خلاصه ی یافته ها :

          خلاصه ی یافته ها پس از تجزیه وتحلیل عبارتند از :

-       زیر لبی و آهسته خواندن

-       مکث و توقّف زیاد بین تلفّظ کلمات

-       اشتباه دیدن کلمات

-       عدم توجه به چگونگی خواندن جمله

-       گم کردن سطر ها

-       فراموش کردن مفاهیمی که خوانده

-       عدم فهم معنای عبارت

 

چگونگی اجرای راه حل ها

          پس از تحقیق و بررسی و با مشاهده ی دقیق متوجّه شدم باید ابتدا ضعف رو خوانی او را برطرف کنم تا خودبه خود در درس های دیگر هم پیشرفت کند برای این منظور با مدیر مدرسه و سایر همکاران صحبت نمودم و از نظرات و راه کارهای آنها،  از مجلات رشد معلم ، از  کتابها یی که درزمینه ی خواندن وجود داشتند و بیشتر از سی دی های آموزشی دکتر مصطفی تبریزی پیرامون اختلالات خواندن کمک گرفتم ؛ بعضی از راه کارها را هم به ابتکار خودم انجام می دادم. به دلیل اشتیاق زیاد مادر جهت کمک به فرزندش به کمک مدیر سی دی های آموزشی را در اختیار مادر هم قرار دادم و راهکارهای لازم را نیز به او دادم و در طول مدرسه با مادر دانش آموز در تماس بودم که کمک مادر هم در کم شدن مشکل مؤثر بود .

          در طول سال تحصیلی از نظرات دیگر همکاران استفاده می کردم و همکاران را تشویق می نمودم که به جای تمرین وتکرارهای زیادراه کارهای اساسی را به دانش آموزان و اولیاء آنها ارائه دهند و روند کار خود را در شورای آموزگاران  برای مدیر مدرسه توضیح می دادم واز نظرات آنها در کار خود استفاده می نمودم .

          بعضی از راهکارها به صورت انفرادی و بیشتر آنها هم به صورت گروهی در کلاس ، زنگ املا یا چند دقیقه ی باقی مانده تا پایان کلاس و در دروس دیگر به صورت خلاصه گویی درس ، طرح سؤال از درس کار می شد که دانش آموزان دیگر هم این کارها را دوست داشتند

 

راه حل ها ی انتخابی

          چون راه کارها بیشتر به صورت عملی بودند و برای داش آموزان کلاس پنجم سخت نبودند راه های زیر را از بین راه کارهایی که پیدا کرده بودم انتخاب نمودم .

          1- چون کنترل تنفّس برای خوب خواندن بسیار مهم است ابتدا تمرینهایی که برای کنترل تنفّس موثر هستند را شروع کردم که شامل کارهای زیر است :

الف- تعقیب کردن نوک مداد در جهات مختلف

ب – کنترل شعله ی شمع با فوت کردن

ج –کشیدن صداها  تا حدّ توان به صورت مسابقه بین دانش آموزان

          2 – تقویت حافظه ی شنیداری و حساسیت شنیدار ی :

الف – در حضور دانش آموز با چند شی روی میز ضربه می زدم از  دانش آموز می_ خواستم به دقّت خوب گوش دهد بار دوم بدون اینکه نگاه کند صدا را گوش کند و بگوید  صدای چه بود ؛ البته بیشتر مواقع اشیایی که صدای آنها مثل هم بود را به سختی تشخیص می داد.

ب – تعداد ی کلمه را تلفّظ می کردم و از دانش آموز می خواستم آنها را تکرار کند که از 3 کلمه شروع کردم تا 5 کلمه را ،را حت می گفت امّا بیشتر برایش سخت بود .

نام درس:

تعداد غلطها

زمان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  3 – تقویت حافظه ی دیداری : جهت تقویت حافظه ی دیداری از دانش آموزان در زنگ املای آموزشی می خواستم متنی را در زمان مشخّصی صامت خوانی کنند ، سپس از آنها می خواستم کتاب ها را ببندند و کلماتی که به یاد دارند را بنویسند .یا کلمه هایی که دارای صدای مشخصی هستند را بنویسند .  تصویر خوانی ها هم برای این کار مناسب بودند.

          4 - استفاده از جدول تند خوانی : از اومی خواستم ، د رمنزل یک متن را برای مادر خود رو خوا نی کند  و دریک جدول دریک ستون زمان روخوانی و در ستون دوم تعداد غلطها را یاداشت کند و این کار را  آنقدر ادامه دهد تا تعداد غلطهای آن متن  به صفر یا حداقل برسد  برای  بررسی جدول از دانش آموز  دیگری  هم  کمک می گرفتم به این شکل که در زمانی مشخص آن متن را بخواند ودوستش با جدول مطابقت بدهد.

        

 5 – جهت درک آنچه خوانده :

الف – سایه خوانی کلمات .

ب _ پیدا کردن شباهت ها و تفاوت ها در تصاویر ابتدا برای محسن بسیار سخت بود.

ج – دیدن یک تصویر و گفتن جزئیّات تصویرکه به صورت مسابقه هم در کلاس اجرا می شد .

د – خواندن متن و بیان آنچه از متن خوانده است ، این کاربرایش بسیار مشکل بود  امّا با کمک هم گروهی ها می توانست تا دو سه جمله از متن را بیان کند.

ه – خواندن متن و طرح سوال از متن ؛ این کار در کلاس و اکثر درس ها انجام می شد  که برای او بسیار مشکل بود و نمی توانست سوالات مناسب و درستی طرح کند

  ن – خواندن متن  و انتخاب نام مناسب برای متن خوانده شده.

گرد آوری شواهد دوم

          طی تماس هایی که با مادرمحسن داشتم او هم متوجّه شده بود فرزندش در چه زمینه هایی اشکال داشته است و از اشتیاق فرزندش و پیشرفت او هر چند خیلی زیاد نبود در یادگیری راضی بود .

          زمانی که بعضی از کارها به صورت گروهی در کلاس انجام می شد  ؛ او را زیر نظر داشتم دربین کارهای گروهی تصویر خوانی ها را خیلی خوب انجام می داد .

دانش آموزان دیگر هم ، دوستشان را تشویق می کردند او با اشتیاق بیشتری کار می کرد. محسن پس از مدّتی تا حدودی در روخوانی تسلّط پیدا کرد و بعد از یک بار خواندن از روی درس توسط دانش آموزان دیگر یا خودم در کلاس می توانست با اشکالات کمتری درس رارو خوانی کند.

          سپس در درس املا پیشرفت خوبی داشت و پیشرفت او در املا نویسی نسبت به درس های دیگر چشمگیر بود .درخواندن کمتر مکث می کرد ، سطر ها را کمتر گم می کرد ، امّا درک آنچه خوانده برایش سخت بود ؛ امّا پس از چند بار درگروه توضیح دادن  توسط دوستانش می توانست چیزهایی را بگوید . هم کلاسی ها ، هم در کلاس درس به او کمک می کردند و از پیشرفت دوست خود خوشحال بودند ؛ وزمان روخوانی دوست داشتند محسن روخوانی کند ومی گفتند او بهتر شده است .

          دانش آموزان دیگر هم روش هایی که درکلا س اجرا می شد را دوست داشتندو راهکارها برای  دانش آموزانی که در یادگیری مشکل کمتری داشتند خود به خود مؤثر بود.  

          نمرات محسن کم کم بهتر می شد ، در نوبت اوّل در 2 درس جغرافیا و تاریخ ومدنی نمره ی 9 گرفت امّا از بقیه ی درس ها نمره ی بالای 10 گرفت امّا در نوبت دوّم توانست ازهمه ی درس ها نمره ی بالاتر از 10 به دست آورد و با معدل 13 قبول شود

 ( نمرا ت او اوایل سال همه زیر 10 بود وگاهی در حدّ 4یا 5 بودند ).

تجدید نظر در روش های انجام گرفته واعتبار بخشی

            پس ازبررسی کارهای انجام شده با مقایسه ی نمرات دانش آموز مورد نظر متوجّه شدم که کارها ی انجام شده در برخی زمینه ها خیلی  مؤثر بوده ؛ امّا با توّجه به این که درمان اختلال یادگیری خواندن مشکل ترین نوع درمان است تمام اشکالات دانش آموز به طور کامل برطرف نشده که به زمان وتمرین بیشتری نیاز دارد.    از مقایسه ی نمرات دانش آموزان دیگر و پیشرفت آنان به این نتیجه رسیدم که کارهایی هم که در کلاس درس انجام می شده  و دانش آموزان دیگری که در خواندن مشکل کمتری داشتند و ازبهره ی هوشی بالاتری برخوردار بوده و در کلاس فعّال بوده اند ؛ با وجود این که فقط در کلاس کار می شده مؤثر بوده و می توان از این روش ها در پایه های دیگر نیز استفاده کرد .

          در پایه ی های پنجم وچهارم چون دانش آموزان صداها و حروف را می شناسند بیشتر باید حافظه ی دیداری ، شنیداری و حساسیت شنیداری  تقویت شود و دانش آموز بتواند از آنچه خوانده سؤال طرح کند، با این روشها می توان نتیجه ی خوبی گرفت  . و کلاس را از حالت یکنواخت بودن خارج نمود و فقط به روش تمرین وتکرار متکی نبود .

          مدیر مدرسه هم از فرایند کار راضی بود مخصوصاً این که راهکارهای درست به اولیا داده شود.

 نتایج

-       پیشرفت در درس املا

-       بهتر شدن روخوانی

-       فهم بهتر مطالب

-       اشیاق بیشتر به کارهای گروهی

-       پیشرفت در دروس دیگر

-       استفاده ی همه ی دانش آموزان از روش های اجرا شده و پیشرفت اکثر آنان

-       مشارکت دانش آموزان دیگر و دانش آموز مورد نظر و مادرش و دیگر همکاران .

-       نه تنها دانش آموزان از فرایند کار استفاده کردند خودم هم با مطالب ، راهکارها ، دیدگاه ها و تجربه های دیگران آشنا شدم .

نتیجه گیری

  جدا كردن خواندن از دروس ديگر غير ممكن است  و كمتر مي توان موضوعي را پيدا كرد كه با خواندن ارتباط مستقيم  نداشته با شد ، و بايد قبول كرد كه خواندن شرط لازم براي موفّقيّت در درسهاي ديگر مي باشد .

فراگيري كه در خواندن صورت مسئله اشكال نداشته باشد ، خيلي زودتر وراحتر راه حل مسئله را  می یابد.

 با توجّه به نقش روخوانی و درست خواندن و ارتباط آن با دروس دیگر ، با برطرف کردن اشکالات خوندان و ارائه ی راهکارهایی جهت درست خواندن می توان زمینه ی ایجاد پیشرفت و بهبود یادگیری دروس دیگر را نیز فراهم نمود.

 

 

منابع وماخذ

*صفوی،امان الله.(1375). کلیات روشها و فنون تدریس،تهران، انتشارات معاصر،چاپ ششم.

*پارسا،محمد.(1357).نظریه های یادگیری و آموزشی،دانشگاه تربیت معلم ،چاپ اول.

*قانمی،علی.(1378).خانواده و مسانل مدرسه ای کودکان،نشر آرین، چاپ سوم.

*سیف ،علی اکبر.(1380).روشهای اندازه گیری وارزشیابی آموزشی،نشر دوران،چاپ چهارم.

*قاسمی پویا،اقبال.(1382). راهنمای پژوهش در عمل،پژوهشکده تعلیم و تربیت،چاپ چهارم.

*نصیریان،،شهناز.(1382). ارانه ی راهکارهای مناسب جهت کاهش افت تحصیلی دانش آموزان، انتشارات آموزش وپرورش.     

*مبینی پویا،محمد رضا.(1386. راهنمای نوشتن چکیده ی مقاله،  سه شنبه،دوم بهمن 1386

                                                                                     

*رحیمی،عبدالکریم.(1386). عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان،چهارشنبه،نوزدهم دیماه1386                        

 

 

 

 

|+| نوشته شده توسط آرش علایی در دوشنبه هشتم فروردین 1390  |
 «چگونه يادگيري مفهوم كاتاليزگررادردانش آموزان دوم راهنمايي بهبودبخشيدم»

پژوهنده:

سيداحمدابراهيمي

كارشناس گروه هاي آموزشي- اداره آموزش وپرورش شهرستان خرم دره

 

مقدمه:

درس علوم تجربي كه  بنابه استنادمصوبه جلسه شماره492شوراي عالي آموزش وپرورش مورخ:13/6/1376به صورت چهارساعت درهفته تدريس مي شود،(حسيني روح الامين،1384:252)بي شك يكي ازدروس پراهميت دوره تحصيلي راهنمايي محسوب مي شود،چراكه پايه چهاردرس شيمي،فيزيك،زمين شناسي وزيست شناسي دوره متوسطه رااين درس مهم تشكيل مي دهد.بنابراين محتواي كتاب درسي علوم تجربي وروش تدريس آن ازاهميت ويژه اي برخورداراست.

متاسفانه دركشورمااين درس تاحدودسال 1378بالاجباربايدباروش هاي قديم تدريس مانند سخنراني، پرسش وپاسخ و...تدريس مي شد(به دليل نوع محتواي كتاب درسي).اماتوجه به گسترش نيازهاي دانش آموزان ونيزاهميت روزافزون علوم تجربي كارشناسان رابرآن داشت كه درمحتواي اين كتاب درسي  ودرنتيجه درروش هاي تدريس آن تغييرات اساسي ايجادكنند.لذااين تغييردرسال تحصيلي87-86باچاپ كتاب جديدعلوم تجربي سال اول راهنمايي آغازشد.

يكي ازبخش هايي كه دركتاب جديدداراي اهميت زيادي است بخش مربوط به انجام آزمايش هاي اين كتاب است كه سعي شده است تاحدامكان بتوان آن هارابااستفاده از وسايل وموادآزمايشگاهي ساده تري انجام داد.

مسلما يكي از روش هاي مهم فعال تدريس،مخصوصا دردرس علوم تجربي انجام آزمايش است.چراكه كسب مهارت هايي مانندبرنامه ريزي،مشاهده دقيق،اندازه گيري،ثبت دقيق ودرست اطلاعات،ارائه صحيح نتايج ويافتن ارتباط منطقي بين متغيرهاباانجام اين فعاليت عملي ،ممكن وميسراست.

ازديگرسوانجام آزمايش،آن هم توسط دانش آموزان وبانظارت معلم،آنان راقادرمي سازدتادرباره اهداف آن فعاليت علمي به تفكربپردازندوبابررسي نتايج حاصله درك روشني ازمفهوم آموزش داده شده به دست آورند.(همت پور،1380)انجام آزمايش دررده بندي تكاليف برحسب حيطه هاي يادگيري درزمره تكاليف مهارتي مي باشدكه موجب پايداري آموخته هامي باشد.(حوريزاد،1385:73)

مثل معروف:«مي شنوم،فراموش مي كنم؛مي بينم،به يادمي آورم؛انجام مي دهم،مي فهمم»نيز نشانگر  اهميت فوق العاده انجام آزمايش توسط دانش آموزان است.

ديويي نيزبهترين روش آموزش رابه كاربردن روش پژوهش علمي ازسوي خوددانش آموزمي داندو كارمعلم رابيش ازهرچيزديگر،راهنمايي وياري آنان درپژوهش مي داند.

انسان تنهاوقتي به طورعميق وپايدارچيزي رافرامي گيردكه به طورخودآگاه وفعالانه درباره آن به فعاليت هاي عيني وذهني بپردازدوخودازآن كوشش هانتيجه گيري كند.(پروند:153،1379)

فلسفه آموزش علوم تجربي:

علوم تجربي بخشي ازدانش بشري است كه حاصل مطالعه وجست وجوي اودرشناخت جهان مادي ونظام وقوانين آن است.هدف عمده درس علوم تجربي دردوره ابتدايي وراهنمايي ايجاد«سوادعلمي-فناورانه»است.به اين معني كه به جاي پركردن ذهن دانش آموزان ازانواع اطلاعات وداده ها سعي كنيم شيوه هاي يادگيري ومهارت هايي كه اوراقادرمي سازدخودبه حل مسائل وكشف مجهولات نائل گرددرابه اوبياموزيم،كه اين به مفهوم «آموختن براي زيستن» است.

اهداف كلي آموزش علوم تجربي:

ازآن جاكه هدف علوم تجربي ايجاد«سوادعلمي-فناورانه»دردانش آموزان است،اهداف آموزش علوم تجربي رامي توان درسه حيطه به شرح زير دسته بندي كرد:

1-دانستني هاي ضروري:يادگيري درباره مفهوم وموضوع جديددانش بشري مستلزم داشتن اطلاعاتي درباره اصول وقوانين چهارزمينه اصلي علوم تجربي است:

الف)علوم فيزيكي:كه شامل فيزيك وشيمي است وبه بحث درباره ماده،انرژي،تغييرات موادو...مي پردازد.

ب)علوم زيستي:كه محيط زنده راموردمطالعه قرارمي دهد.

پ)علوم زمين:كه مطالعه محيط غيرزنده رادربرمي گيرد.

ت)علم بهداشت:كه به بدن آدمي وبهداشت آن مي پردازد.

يك دانش آموزبايددردوره ابتدايي وراهنمايي دردرس علوم تجربي مجموعه اي كافي ازاصول وقوانين اين چهار علم رابياموزدتابتواندبراساس اين اصول وقوانين،دانستني هاي موردنيازخودراكسب كند،اماكسب دانش به تنها يي شرط كافي براي يادگيري نيست.

2-مهارت هاي ضروري:منظور،توانايي هايي است كه درزمينه علم آموزي مي توانند مفيدواقع شوندودرحقيقت آموختن «راه يادگيري» به دانش آموزان است.

3-نگرش هاي ضروري:درامرآموزش وپرورش،ارزش هااهميت زيادي دارندوآموزش درحقيقت وسيله اي براي رسيدن به ارزش هاست،چراكه اگرما تمامي سوادعلمي موردنيازيك فردرادراختياراوقراردهيم اماشخصيت ونگرش هايش رادرمسيرصحيح قرارندهيم،هيچ مشكلي ازمشكلات جامعه امروزي حل نخواهدشد.بنابراين بايددركناردانش ومهارت ها،به هدف هاي نگرشي نيزتوجه كافي داشته باشيم.هدف هايي نظير:توجه به قانونمندي ونظم موجوددرپديده هاي طبيعي وپي بردن به وجودخالق آن ها،قدرداني ازنعمات الهي،تمايل به همكاري درگروه، مسئوليت پذيري،اعتمادبه نفس،انتقادپذيري و...ازهدف هاي نگرشي مهم به حساب مي آيند.

انتظارات طرح جديدآموزش علوم تجربي ازدانش آموزان درپايان دوره سه ساله راهنمايي:

برخي ازويژگي هايي كه بايددردوره راهنمايي تحصيلي ازطريق درس علوم تجربي دردانش آموزان

به وجودآيدعبارت اند از:

الف)هدف هاي دانشي:

1-قوانين اصلي وضروري علوم درزمينه هاي چهارگانه علوم تجربي (فيزيك،شيمي،زمين شناسي وزيست شناسي)رابداند.

2-بابعضي ازكاربردهاي علم درزندگي آشناشود.

3-چشم اندازي ازآينده وگذشته علم داشته باشد.

4-ازمفاهيم اصلي علوم مانندماده،انرژي،موجودات زنده،پديده هاي طبيعي و...درك صحيحي داشته باشد.

 

 

ب)هدف هاي مهارتي(مهارت هاي ذهني):

1-بادقت درمحيط اطراف خودبتواندمسئله هايي راكه حل آن هانيازمندبه كارگيري علم است،تشخيص دهدوشناسايي كند.

2-هنگام مواجه شدن بايك مسئله فكركندوراه حل ارائه كند.

3-موضوعي راازنظرعلمي تجزيه وتحليل كند.

4-به كمك شواهدعلمي،نتايج بعضي ازپديده هاراپيش بيني كند.

5-مقصودخودرابه خوبي بيان كند.

6-با آماروارقام ونمودارهاوچگونگي تفسيرآن هاآشناباشد.

7-ازطريق به كارگيري مهارت هاي يادگيري(مشاهده،اندازه گيري و...)پاره اي ازمفاهيم علمي راكشف كندويادرفرايندتوليدوشكل دهي اين مفاهيم مشاركت فعال داشته باشد.

8-ضمن به كارگيري مهارت هاي تفكرمنطقي،علمي ونقاد،به ويژه بالزوم وچگونگي كنترل متغيرها،هنگام انجام دادن آزمايش هاي علمي ونتيجه گيري هاي مربوط به آن آشناباشد.

پ)هدف هاي نگرشي:

1-درموردپديده هايي كه درمحيط اطراف اووجودداردوعلت بروزآن ها،ازخودكنجكاوي نشان دهدوباجست وجو وتفكر،زمينه هاي كسب اطلاعات علمي رافراهم آورد.

2-ازمشاهده نظام مندي موجوددرطبيعت به وجود ناظم آن  پي ببرد.

3-سعي كندبراي آن چه كه خوانده شده است ،كاربردهاي علمي بيابد.

4-به مطالعه نشريه هاي گوناگون درزمينه هاي علمي علاقه نشان دهد.

5-به مسائلي ازقبيل صرفه جويي،استفاده بهينه ازماده وانرژي وهدرندادن وقت ومنابع مالي توجه داشته باشد.

6-به ضرورت تلاش براي كسب علم وفناوري به منظورفراهم نمودن زمينه هاي زندگي بهتربراي خودوجامعه اي كه درآن زندگي مي كند،اعتقادداشته باشد.

7-به انجام دادن بعضي ازفعاليت هاي ذوقي،هنري ومهارتي،مانندساخت ابزارووسايل موردنيازبراي زندگي ياآزمايش هاي علمي وپرورش گل وسبزي(درباغچه ياگلدان)و...علاقه نشان دهد.

8-به بهداشت فردي وعمومي ومسائل زيست محيطي توجه داشته باشدودرحفظ محيط زيست بكوشد.(اماني تهراني وديگران،1384:1)

يكي ازمشكلاتي كه درجلسات شوراي معلمان مدارسي كه بنده درآن هاتدريس مي كردم ،ازسوي دبيران علوم تجربي مطرح مي شد،چگونگي انجام آزمايش هاي اين درس وتاثيرآن دريادگيري دانش آموزان بود.همچنين بنابه تجربه اي كه درطول 13سال تدريس اين درس كسب نموده ام،يكي ازحاميان جدي انجام آزمايش هاي درس توسط خوددانش آموزان هستم.وهمواره مشاهده مي كردم كه درموضوعات درسي كه به دليل نبودن امكانات آزمايشگاهي موفق به انجام آزمايش نمي شدم،دريادگيري آن بخش ازدرس توسط دانش آموزان اختلال به وجودمي آيد.واين  ناكارآمدي،خودرادراوراق امتحاني دانش آموزان نشان مي دادچراكه دانش آموزان به سوالاتي كه دراين زمينه مطرح مي شد،دربيشترمواردجواب صحيح ارائه نمي دادند.

بنابراين برآن شدم تادراين موردبه كنكاش بيشتري بپردازم وروش هايي راكه مي توانستم باآن هاباعث بهبوديادگيري آزمايش هاي علوم شوم به دست آورم واين موضوع بيشتردرمورددرس كاتاليزگردرفصل اول علوم دوم راهنمايي كه به تازگي تدريس كرده بودم توجه مرابه خودجلب كرده بود،زيراباپرسش هايي كه انجام دادم متوجه شدم كه اكثردانش آموزانم مفهوم واقعي آن رادرك نكرده اند.

 

 

 

 

 

توصيف وضعيت موجود:

اواخرمهرماه دوازدهمين سال تدريسم بود،مطابق معمول هرهفته واردكلاس دوم 3(3/2)شدم.

كلاسي بزرگ با34 دانش آموز،يكي از 15كلاس موجوددرمدرسه پسرانه اميدامام(ره)،مدرسه اي بزرگ ونوسازباحدود500دانش آموزدرهرنوبت،درشهراقباليه قزوين كه شيفت مخالف آن مدرسه ميعادبودباحدودهمين تعداد دانش آموز.مدرسه اي درحاشيه شهرودرقسمتي كه تقريبا عموم مردم ازنظرسطح مالي زيرمتوسط بودند(بنابه اطلاعاتي كه مديريت محترم مدرسه دراختيارم گذاشتند)اماباتلاش هاي مديرو معاونين مدرسه،تعامل خوبي بين دبيران ووالدين دانش آموزان برقراربود.

بگذريم،آن روزموضوع درس،كاتاليزگربودوچون موادلازم براي انجام آزمايش مربوط به آن موجود نبودآن راانجام ندادم وبه توضيح آزمايش بسنده كردم .مطابق معمول تدريس گروهي راشروع كردم وپس ازتوضيح مختصري ازدانش آموزان خواستم به صورت گروهي به سوالاتي كه دراختيارآنان گذاشته بودم پاسخ دهند.درحين ارزشيابي ازكارگروهي دانش آموزان،متوجه شدم كه آنان به درستي مفهوم كاتاليزگررامتوجه نشده اند،چراكه به سوالات پاسخ هاي نادرست ارائه مي دهند.اين موضوع  درهمان هفته دركلاس هاي ديگرم نيزتكرارشدودانش آموزان نتوانستندبه سوالات اين مفهوم پاسخ هاي درست ومنطقي ارائه نمايند.واين موضوع توجه مرابه خودجلب كردكه چرا دانش آموزان به ديگرسوالات  پاسخ هاي خوبي ارائه مي نمايندامادرموردمفهوم كاتاليزگر دچار اشتباه مي شوند.ودرك درستي ازآن به دست نياورده اند.درصورتي كه سال هاي قبل كه همين درس تدريس مي شد(باانجام آزمايش مربوط)چنين مشكلي پيش نمي آمد.

بنابراين باتوكل برخداواميدبه اين كه بتوانم راه حل مناسبي براي اين مشكل بيابم تادبيران هم رشته ام درمدارسي كه تدريس مي كردم ونيزكارشناسان آموزش وپرورش ازآن بهره مندشوند،ودرنهايت نتايج كارم بتواندبه كمك هرچندبسياركوچكي به ارتقاي سطح كيفي آموزش علوم تجربي درمدارس راهنمايي منجرشود،بايدگامي عملي برمي داشتم .ودراين موردراه حلي بهترازاقدام پژوهي نبود.

گردآوري شواهد1:

باوجود اين كه شكي نداشتم كه دانش آموزان مفهوم كاتاليزگر رابه درستي درك نكرده اند،جهت اطمينان بيش ترباهماهنگي سايردبيران علوم تجربي مدرسه آزموني ازفصل اول كه شامل مبحث كاتاليزگر نيزمي شوددرتمام  كلاس هاي دوم برگزاركردم ودرآن ازسوالات يكساني استفاده كردم وبيشتر تاكيدم روي 4سوالي بودكه ازاين مبحث طرح كرده بودم .باوجوداين كه دانش آموزان در پاسخگويي به سايرسوالات مشكل چنداني نداشتند ،فقط درحدود45%آنان به سوالات مربوط به كاتاليزگرپاسخ صحيح داده بودند.

درمدرسه ماهرماه جلسه دبيران هم رشته برگزارمي شدويكي ازدبيران به عنوان سرگروه هردرس تعيين شده بود.بنابراين مشكل رابادبيران علوم تجربي مطرح كردم وبه نظرمي رسيدكه اين مشكل

دركلاس درس سايرهمكاران نيزوجوددارد.برخي ازنظراتي كه همكاران درآن جلسه مطرح كردند

شامل مواردزيربود:

مواردمطرح شده

دبيرمطرح كننده

عدم يادگيري دانش آموزان يك مشكل عمومي است وفقط به درس علوم تجربي مربوط نمي شودوممكن است عوامل مختلفي ازجمله وضعيت مادي خانواده ها،برآورده نشدن انتظارات دانش آموزان و...دراين موردنقش داشته باشد.

آقاي كاظمي

ممكن است اشكال درروش تدريس مادبيران علوم تجربي باشدوشايد مابايدروش تدريس خودمان راتغييردهيم تابه نتيجه مطلوب برسيم.

آقاي رحماني

انجام دادن آزمايش هاي مربوط به درس مي تواندنقش موثري درافزايش ميزان يادگيري دانش آموزان داشته باشد.

آقاي خضري

بابرگزاري يك آزمون هماهنگ واستانداردازفصل اول مشكل رابه صورت جدي تربررسي كنيم.

آقاي آقاجانزاده

 

باتوجه به اين كه اين مسئله به شدت ذهنم رادرگيرخودكرده بودو پيگيرآن بودم شروع به جمع آوري اطلاعات بيش ترازمنابع ديگرشدم كه مواردزيردستگيرم شد:

1-درتحقيقي كه يكي ازهمكاران هم رشته به نام آقاي مهدي قنبرپوردرسال 1380درمدارس شهر قزوين ازدبيران علوم تجربي انجام داده بودچندموردازنتايج حاصله به اين صورت آورده شده است:

1-1:بيش از 70%دبيران علوم تجربي معتقدندكه استفاده ازروش هاي فعال تدريس مي تواند در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان وافزايش يادگيري آنان موثرباشد.

1-2:بيش از67%دبيران انجام آزمايش هاي درس علوم رابه هرنحوممكن توصيه مي كنند.

1-3:حدود72%دبيران علوم تجربي معتقدندكه انجام آزمايش ميزا ن يادگيري دانش آموزان راافزايش مي دهد.(قنبرپور،1380:95)

2-ازنتايج  تحقيقي كه خوداقدام پژوه درسال 1380به عنوان پايان نامه كارشناسي روي دانش آموزان شهرقزوين انجام داده مواردزيرقابل ذكراست:

2-1:حدود67%دانش آموزان اعلام كرده اندكه موافق تدريس با روش هاي فعال تدريس ازجمله تدريس گروهي وانجام آزمايش هستند.

2-2:درحدود 75/83%دانش آموزان اظهارداشته اندكه والدين آنان بيش از 50%زمينه  انجام آزمايش هاي علوم رادرمنزل براي آنان فراهم مي نمايند.(ابراهيمي:1380،81)

3-درتحقيقي كه يكي ازدبيران استان لرستان به نام آقاي عزيزاله درويشي درسال تحصيلي

72-71انجام داده است مواردي به چشم مي خوردكه ذيلا به برخي ازآن هااشاره مي گردد:

3-1:اكثريت معلمان(حدود70%)به طورزيادوخيلي زياداعتقاددارندكه استفاده ازوسايل كمك آموزشي باعث ايجادخلاقيت وشكوفانمودن استعدادهاي دانش آموزان مي گردد.

3-2:بيش از73%دبيران علوم معتقدندكه استفاده ازوسايل وموادآموزشي باعث جلب توجه دانش آموزان به موضوعات درسي مي شود.

3-3:حدود73%دبيران اعتقاددارندكه استفاده ازوسايل كمك آموزشي درتدريس باعث افزايش مهارت هاي عملي دانش آموزان مي گردد.

3-4:تقريبا 73%دبيران معتقدندكه استفاده ازوسايل كمك آموزشي باعث مي شودمطالب درسي ديرترازذهن دانش آموزان فراموش شود.(درويشي،1374:352)

4-درپژوهش انجام شده توسط خانم سودابه پوراحسان باموضوع:«فعال سازي دانش آموزان درانجام آزمايش هاي فيزيك»آمده است كه ايشان انجام آزمايش ها رابه صورت مسابقه گروهي درآورده وباعث شده است كه مخصوصا دانش آموزان ضعيف ترنيزبراي كسب امتيازبيشترمجبور به تلاش شوند.همچنين ازنتايج اين پژوهش اين است كه دانش آموزان باانجام آزمايش ها مباحث عنوان شده دركتاب رابهتريادمي گيرندوشوروشوق فراواني درآن هابه وجودمي آيدكه موجب رفع كسالت وخستگي آنان دركلاس درس نيزمي گردد.(پوراحسان،1385:3)

5-هودسون(1990)،ضرورت انجام فعاليت هاي عملي درمدارس رابراي تامين اهداف مهم زيرلازم مي داند:

تقويت روش هاي ايجادانگيزه،آموزش مهارت ها،غنابخشيدن به روش هاي يادگيري مفاهيم،توسعه روش ها ونگرش هاي علمي،نظير؛تفكرآزاد،شفاف،آگاهانه،آينده نگرونيزتقويت توانايي قضاوت منطقي درامورمختلف.

پژوهشهاي هودسون درزلاندنونشان مي دهدكه 57%دانش آموزان 13تا16ساله ،فعاليت هاي عملي رادوست دارنداما40% آنان هنگامي كه نمي دانندچه نوع فعاليتي انجام مي دهند،يابرداشت نادرستي از فعاليت هادارند،انگيزه كمتري ازخودنشان مي دهند.

نتايج حاصل ازبررسي هاومطالعات هودسون نشان مي دهدكه دانش آموزان هنگامي ازفعاليت هاي عملي بيشترين بهره رامي برندكه :

-فعاليت هاي عملي به صورت مشخص وآگاهانه انجام شوند.

-فعاليت هاي عملي داراي يك هدف شفاف وعملي باشد.

-فعاليت هاي عملي به صورت مستقل وباكنترل محدودانجام پذيرد.(منبع:اينترنت)

 

 

تجزيه وتحليل وتفسيرداده ها:

پس ازجمع آوري اطلاعات بيان شده وجمع بندي آن هاونيزاطلاعات ديگري كه ازمجلات ومقالات به دست آورده بودم مجددا آن هارابه جلسه گروه علوم تجربي مدرسه بردم تابه وسيله همكاران هم رشته مجربي كه درمدرسه حضورداشتندموردبررسي وتجزيه وتحليل قراردهيم .كه

پس ازحدود يك ساعت بحث وبررسي درموردعلل عدم يادگيري  برخي مفاهيم درس علوم تجربي ،پس ازجمع بندي به مواردزيررسيديم:

1-عدم استفاده دبيران علوم تجربي ازروش هاي فعال ياددهي-يادگيري مخصوصا روش هاي تدريس گروهي وانجام آزمايش  موجب كاهش قدرت يادگيري دانش آموزان وكم علاقه شدن آنان نسبت به درس علوم تجربي مي گردد.

2-عدم انجام آزمايش هاي مربوط به يك موضوع درسي دردرس علوم تجربي موجب عدم يادگيري كامل آن موضوع مي گردد.

3-استفاده ازوسايل وموادآموزشي مخصوصا وسايل وموادآزمايشگاهي درامرتدريس موجب افزايش قدرت يادگيري دانش آموزان مي گردد.

4-استفاده ازوسايل كمك آموزشي وانجام آزمايش هاي صحيح موجب افزايش خلاقيت ونوآوري دردانش آموزان ودرك صحيح مسائل مي گردد.

5-انجام آزمايش به هرنحوممكن چه درمحيط كلاس وچه درهرجاي ديگري دانش آموزان رابه يادگيري درس علوم تجربي علاقمند مي كند.

6-همكاري والدين دانش آموزان باتوجه به علاقه اي كه به موفقيت فرزندان خوددارند، دررابطه با تهيه موادآزمايشگاهي مي تواندكمك موثري به پيشرفت تحصيلي دانش آموزان بنمايد.

 

 

 

 

لزوم استفاده ازوسايل كمك آموزشي درمدارس:

استفاده از فن آوري آموزشي به مفهوم جديدآن يكي ازنوآوري هاي بشردرامرآموزش وپرورش محسوب مي شود.زيرادرحال حاضرتكنولوژي آموزشي ديگرفقط به معناي استفاده  ازوسايل سمعي وبصري نيست.بلكه موادووسايل آموزشي بسياري توليدومورداستفاده قرارمي گيردكه هدف همه آن هاافزايش ياددهي-يادگيري است.

مي دانيم كه دريافت ماازمحيط ازطريق حواس پنجگانه صورت مي گيردونقش همه حواس درميزان يادگيري يكسان نيست.وآموزش ازطريق عمل وانجام، بسياركارآترازآموزش شنيداري وديداري است.ومسلما فن آوري آموزشي مناسب مي تواندخدمات بيشتروبهتري ازآن چه كه معلم انجام مي دهد،عرضه كند.

استفاده ازموادووسايل كمك آموزشي مناسب موجب مي شودكه دانش آموزبتواندباميزان توانايي هاي خودپيش برودوهرزمان كه بامشكلي روبروشدبااستفاده ازابزارمناسب درجهت رفع آن اقدام نمايد.اين موضوع باعث مي شودكه دانش آموز فقط به كتاب درسي به عنوان يك منبع اطلاعاتي

محدودنباشدوبااستفاده ازموادآموزشي مناسب با واقعيات روبروشود.

موادآموزشي ،عناصراصلي آموزش محسوب  مي شوندوبدون استفاده ازآن هاامكان تبادل تجربه و اطلاعات بين معلم ودانش آموزبسيارضعيف مي شود.استفاده ازموادآموزشي زمينه پيشرفت تحصیلی ورسيدن به اهداف آموزشي ازپيش تعيين شده رابه درستي فراهم مي آورد.بنابراين هرابزاري كه باهدف ياددهي-يادگيري مورداستفاده قرارمي گيردوهروسيله اي كه درمتن فعاليت هاي ياددهي-يادگيري حضوريابدابزارآموزشي محسوب مي شود.

استفاده ازابزارهاوموادآموزشي مانندكتاب درسي،مجلات،نقشه ها،چارت ها،تصاوير،فيلم ها، ماكت ها،مولاژها،راديو،تلويزيون،كامپيوتر،اسباب آزمايشگاهي و...همه وهمه باعث مي شونددانش آموزان دركلاس نقشي فعال ايفانمايندوفرايندياددهي-يادگيري بارويكردي فعال ودرفضايي كارآترانجام گرددوزمينه مشاركت فعال دانش آموزان دريادگيري فراهم شود.

ودرنهايت اين كه استفاده ازموادآموزشي علاوه برتقويت مهارت هاي فرايندي مانندجست وجوگري،كاوشگري،فرضيه سازي،حل مسئله،بارش مغزي،آفرينندگي و...،«چگونه يادگرفتن» رابه دانش آموزان مي آموزد.

انتخاب راه جديد:

پس ازبررسي دقيق اطلاعات جمع آوري شده وتجزيه وتحليل آن هادرجلسه گروه علوم تجربي مدرسه ونيزمشورت باچندتن ازاستادان آزمايشگاهي شيمي وفيزيك موسسه آموزش عالي فرهنگيان علامه دهخدا درقزوين راه حل هاي زيررابراي رفع اين مشكل تهيه نمودم:

1-مشاركت دادن دانش آموزان ودرگيركردن والدين دانش آموزان به صورت گسترده درتهيه وسايل ومواد آزمايشگاهي موردنيازمدرسه: ابتدادانش آموزان راتوجيه كنم كه انجام آزمايش نقش بسيارمهمي درافزايش ميزان يادگيري آنان خواهدداشت.سپس ازآنان بخواهم كه دراين زمينه همكاري لازم رابا من داشته باشند،به اين صورت كه هم درتهيه وخريدموادووسايل آزمايشگاهي كه درمدرسه موجودنيست باماهمكاري كنندوهم اين كه جهت اهميت دادن بيشتربه طرح،فرم گزارش نويسي تهيه كنم ودراختيارآنان قراردهم تاپس ازانجام هرآزمايش دانش آموزان به صورت گروهي آن راتكميل نمايند.

2-استفاده ازآزمايشگاه مركزي شهرجهت انجام آزمايش هاي كتاب درسي علوم تجربي:به اين صورت كه حداقل،ماهي يك باردانش آموزان رابه آزمايشگاه مركزي شهرببريم وآزمايش هاي كتاب درسي راتاجايي كه تدريس صورت گرفته است براي آنان انجام دهيم.

سپس اين دوراه حل راكه باهمكاري ديگردبيران علوم تجربي وباتوجه به مشكل پيش آمده تهيه نموده بودم ،به كمك همكاران ومديرمدرسه درجلسه شوراي معلمان مدرسه موردبحث وبررسي قرارداديم.درموردراه حل اول اتفاق نظروتصميم جمعي مبني برقابل انجام بودن آن وجودداشت.وازلحاظ عملي ،تامين كمبود منابع مالي دراين زمينه ازوالدين دانش آموزان ممكن به نظرمي رسيد،زيراهمان گونه كه قبلا نيزبيان گرديد،تعامل خوبي بين مدرسه واوليا وجودداشت.

 

 

درموردراه حل دوم،دلايل ومشكلات زيرمانع ازاجراي آن مي شد:

بارمالي سرويس رفت وآمدبه آزمايشگاه مركزي،مشكلاتي كه درهنگام نقل وانتقال دانش آموزان به آزمايشگاه ممكن بودپيش بيايد،ومسئوليت سنگين مدرسه درقبال دانش آموزان واين كه هرباربايدازوالدين دانش آموزان رضايت نامه اخذگرددونيزوقت گيربودن رفت وآمدبه دليل دوري راه كه موجب ايجاداختلالاتي دردروس ديگراين دانش آموزان مي شد.

باتوجه به مواردفوق تصميم گرفتيم راه حل اول رابه اجرا درآوريم،زيراهزينه مالي چنداني متوجه مدرسه ودانش آموزان نمي شدومشكلات راه حل دوم دراين راه حل به وجودنمي آمد.

تصميم گرفتم كه طرح جديدرا فقط دركلاس 3/2اجراكنم ودركلاس5/2فعلا اين كاررانجام ندهم تاپس ازاجراي طرح،به مقايسه دوكلاس بپردازم وتاثيرروش جديدملموس ترگردد.همكاران ديگرعلوم تجربي نيزتمايل داشتندكه اين طرح رادركلاس هاي خوداجرانمايند،كه من نيزازاين كارايشان استقبال كردم.

اجراي طرح جديد:

دركلاس 3/2ودرزنگ علوم ابتداآزمايش ساده وجالبي كه درآن تغييررنگ هاي خوبي ايجاد مي گردد(آزمايش شناسايي اسيدها وبازهابامحلول هاي شناساگر)انجام دادم تابتوانم انگيزه لازم براي جلب توجه دانش آموزان به انجام آزمايش هاراايجادكنم كه تاحدودزيادي هم موفق بودچراكه آنان بادقت زيادي به آنجام آزمايش توجه مي كردندوهرباركه تغييررنگي ايجادمي شد،شوروشوق درچهره آنا ن به خوبي نمايان مي گرديد.وپس ازاتمام آزمايش ازمن مي خواستندكه دوباره آن راتكرارنمايم.

سپس درمورداهميت وضرورت انجام آزمايش دردرس علوم تجربي با آنان صحبت كردم وازآنان خواستم كه به صورت داوطلبانه درخريدوسايل ومواد آزمايشگاهي به مدرسه كمك نمايند.ودراين موردباوالدين خودنيزصحبت نمايند.بعدهم جزوه اي راكه ازقبل درموردچگونگي گزارش كارنويسي آزمايشگاه علوم ونيزفرم گزارش كارتهيه نموده بودم دراختيارآنان گذاشتم .

دانش آموزان راتشويق كردم كه باانجام هرآزمايش درست،يك نمره عالي براي تمام اعضاي گروه  منظورخواهم كردودرنوبت دوم سال تحصيلي نيزمسابقات آزمايشگاهي درمدرسه يرگزارخواهيم كرد.ازمديرمدرسه نيزخواهش كرده بودم تادرمورد انجام مسابقات آزمايشگاهي دركلاس 3/2 صحبت نمايدكه ايشان نيزاين كارراانجام دادندوقول تقديرواهداي جوايزرابه دانش آموزان برتردراين زمينه دادند.همچنين بنابه پيشنهادمديرمدرسه فرمي تهيه كرديم تااولياي دانش آموزان باتكميل نمودن آن رضايت خودرادرهمكاري بامدرسه دراجراي اين طرح به صورت كتبي اعلام نمايند.

روزبعدكه درمدرسه بودم،يكي ازدانش آموزان كلاس 3/2پولي راكه دركلاس جمع كرده بودندبه من دادتادرخريد موادآزمايشگاهي ازآن استفاده كنم.باورم نمي شدكه دانش آموزان اين كاررابه همين سادگي انجام داده باشندولي شوروشوق آنان به انجام آزمايش هاموجب اين كارشده بود.براي جلسه بعدموادلازم براي انجام آزمايش كاتاليزگررا تهيه كردم وآزمايش رابه كمك دانش آموزان  دركلاس انجام دادم .

دانش آموزان بادقت فراواني مراحل آزمايش رادنبال مي كردندومن نيزباطرح سوالاتي آنان راواداربه پيش بيني نتيجه آزمايش مي كردم كه گاهي حدس هاي درستي نيزبيان مي كردند.سپس مواد ووسايل مربوط به آزمايش رادراختيارتمام گروه هاقراردادم تاخودشان بارديگرآزمايش راتكراركنند.آن هابادقت وشوروشوق فراوان اين كارراانجام مي دادند،وبه نظرم مي رسيدكه ازاين طرح بتوانم نتيجه مطلوبي بگيرم.سپس به آنان چنددقيقه وقت دادم تاگزارش كارآزمايشگاه رادربرگه مربوطه به صورت گروهي بنويسند. درنهايت برگه اي دراختيارشان گذاشتم وازآنان خواستم تانظرخودرادرباره انجام آزمايش هادركلاس علوم بنويسند.

 

 

 

 

 

 

گردآوري شواهد(2):

ازرفتارهاي دانش آموزان درحين انجام آزمايش دركلاس درس كاملامشخص بودكه انگيزه آنان نسبت به يادگيري درس علوم بيشترشده است وكلاس علوم براي آنان خسته كننده نيست وباشورونشاط همراه شده است.نيزسوالاتي كه ازدانش آموزان پرسيده مي شدنشان مي دادكه آنان مفهوم كاتاليزگررابه خوبي درك كرده اند.

دربرگه هاي نظرخواهي كه جمع آوري كرده بودم ،اكثريت دانش آموزان ازاين روش استقبال كرده بودندوازمن خواسته بودندكه هميشه كلاس علوم به همين صورت باشد.وقول داده بودندكه درتهيه موادآزمايشگاهي بازهم همكاري كنند.

ازفصل اول علوم دوم آزمون مجددي برگزاركردم ودرآن چهارسوال ازمبحث كاتاليزگرگنجاندم.

درگروه علوم تجربي مدرسه نيز باسه دبيرديگرعلوم تجربي مشورت كردم كه آنان معتقدبودندكه بااجراي اين طرح،انگيزه دانش آموزان نسبت به درس علوم تجربي بيشترشده ويادگيري برخي مفهوم هابراي دانش آموزان ساده ترشده است.

ارزشيابي تاثيراقدام جديدوتعيين اعتبار:

همان گونه كه دربخش قبلي بيان گرديد،سوالاتي كه ازدانش آموزان درباره مفهوم كاتاليزگرپرسيده مي شدبه خوبي نشان دهنده پيشرفت محسوس دانش آموزان دريادگيري اين مفهوم بود.بااين حال نتيجه آزمون مجددي كه بااستفاده ازسوالات استاندارد ازفصل اول علوم دوم برگزاركرده بودم (درهردوكلاس 3/2و5/2)دقيقا موردبررسي قراردادم كه اين بارتغييرچشمگيري درميزان پاسخگويي به سوالات مربوط به مفهوم كاتاليزگردركلاس 3/2ايجادشده بود.به طوري كه درحدود95%دانش آموزان كلاس به اين سوالات پاسخ صحيح ارائه كرده بودند.درحالي كه دركلاس 5/2ميزان اين پاسخگويي به حدود53% رسيده بودكه احتمالا اين افزايش چنددرصدي به علت تكرارآزمون مي توانست باشد.

مديرمدرسه نيزكه هرهفته نامه هاي صندوق پيشنهادات مدرسه راخود،شخصاپيگيري ومواردلازم رابه دبيران گوشزدمي كردآن هفته پس ازبررسي نامه هاازبنده تشكركردوگفت كه اكثريت دانش آموزان كلاس 3/2 ازاين طرح جديددركلاس علوم استقبال كرده اندوازمديرمدرسه خواسته اندكه امكانات لازم براي انجام تمام آزمايش هاي كتاب درسي علوم تجربي راباكمك اولياي دانش آموزان فراهم نمايد.

ودرنهايت اين كه همكاران ديگرم كه دركلاس هاي ديگر اين طرح رااجراكرده بودند،ازنتيجه آن رضايت كامل داشتند.

نتيجه گيري:

اين پژوهش به صورت كاملاعملي به من وهمكارانم ثابت كردكه انجام آزمايش توسط دانش آموزان نقش بسيارمهمي درافزايش يادگيري دانش آموزان دارد،چراكه باانجام يك آزمون دقيق و استاندارد،قبل وبعدازاجراي اين پژوهش ومقايسه درصدپاسخگويي صحيح به سوالات مربوط به آزمايش مشخص شدكه آنان باتوضيح كامل آزمايش ازطرف معلم ولي بدون انجام آن فقط توانستندبه حدود50% سوالات مربوط ،پاسخ درست ارائه نمايند.درحالي كه باانجام آزمايش ،اين ميزان به حدود95%رسيدواين بيانگرهمان نكته است كه:

«مي شنوم،فراموش مي كنم؛مي بينم،به يادمي آورم؛انجام مي دهم،مي فهمم».

ونيزانگيزه دانش آموزان نسبت به يادگيري درس علوم بااين روش افزايش مي يابد،كه رفتاردانش آموزان دركلاس وشوروشوق آنان به هنگام انجام دادن آزمايش وغرورولذت حاصل ازانجام صحيح آزمايش درآنان به خوبي بيانگراين موضوع است.

درنهايت اين كه همان گونه كه سايرپژوهش هاي مرتبط نيز اثبات كرده اند،استفاده از موادآموزشي مناسب (درپژوهش ماوسايل وموادآزمايشگاهي)موجب ايجادمحيطي جذاب براي دانش آموزان دركلاس درس مي گرددتا به اين وسيله به ايفاي نقش فعال بپردازندوازكوشش هاي خودنتيجه گيري نمايند.

 

 

 

پيشنهادات:

باتوجه به اين كه اين پژوهش وپژوهش هاوتحقيقات دانشگاهي نظيرآن نشان مي دهند،انجام آزمايش آن هم توسط خوددانش آموزان وبانظارت وراهنمايي معلم دركلاس ويادرهرمحيط ديگرنقش بسيارموثري درافزايش يادگيري وايجادانگيزه دردانش آموزان دردرس علوم تجربي دارد،چندپيشنهادبه افرادي كه دراين زمينه فعاليت مي كنندارائه مي گردد:

1-دبيران محترم علوم تجربي توجه داشته باشندكه گاهي اوقات باامكانات بسيارساده نيزمي توان آزمايش هايي كه دركتاب درسي آمده ويا نظاير آن هارادرمحيط آزمايشگاه يادركلاس درس ويادرهر مكان ديگري انجام دادونتيجه مطلوب نيزازآن گرفت.بنابراين گاهي لازم است كه ازدانش آموزان نيزدرزمينه تهيه وسايل يامواد آزمايشگاهي ساده كمك بگيريم.

2-دبيران محترم علوم براي هماهنگي بيشتردرزمينه تامين منابع مالي لازم براي خريدوسايل وموادآزمايشگاهي مي توانندموضوع رادرجلسه انجمن اولياومربيان مدرسه مطرح نمايندوازوالدين دانش آموزان دراين زمينه درخواست همكاري نمايند.

3-مديران محترم مدارس نيزكه حتما به اهميت انجام آزمايش هاي درس علوم واقف انددرنظرداشته باشندكه همكاري هاي لازم  رابادبيران علوم تجربي به هرنحوممكن درجهت ايجادمحيط آزمايشگاهي وتجهيزآن به موادووسايل آزمايشگاهي داشته باشندودرصورت نياز،زمينه

تعامل بيشتردبيران علوم تجربي راباوالدين دانش آموزان فراهم نمايند.

4-ادارات آموزش وپرورش ،جهت آشنايي بيشتردبيران علوم تجربي باكاربرددقيق وسايل ومواد آزمايشگاهي وچگونگي استفاده ازآن هادركلاس درس،دوره هاي ضمن خدمت مرتبط ياكارگاه هاي آموزشي باحضوراساتيدمجرب دراين زمينه برگزارنمايند.

5-مقدمات استفاده مدارس ازامكانات آزمايشگاه مركزي شهرفراهم شودتامدارسي كه ازامكانات آزمايشگاهي برخوردارنيستندبتوانندحداقل تعدادي ازآزمايش هاي پراهميت رادرآن جابراي دانش آموزان انجام دهند.

6-معلمين فعال درزمينه انجام آزمايش هادركلاس درس علوم توسط آموزش وپرورش شناسايي گرددواز دبيران نمونه  دراين زمينه تقديرگردد.

7-برخي ازآزمايش هاي موجوددركتاب درسي رامي توان بااستفاده ازوسايل وموادساده تري نيزانجام دادياباآزمايش هاي مشابه ساده ترجايگزين كرد،كه سرگروه هاي درسي ادارات آموزش وپرورش مي توانند دراين زمينه اقدام نمايندو تجربيات خودرادراختياردبيران علوم تجربي قراردهند.

8-نرم افزارهاي قوي آزمايش هاي مجازي توسط سرگروه هاي درسي علوم تجربي آموزش وپرورش شناسايي وتكثيرودراختياردبيران علوم تجربي ومدارس قرارگيردودركارگاه هاي آموزشي چگونگي استفاده ازآن هادركلاس درس،براي دبيران علوم تجربي توسط اساتيدصاحب نظردراين زمينه آموزش داده شود.

 

منابع ومآخذ

1-ابراهيمي،سيداحمد:(1380)،پايان نامه بررسي رابطه محتواي كتاب علوم تجربي جديدبانيازهاي دانش آموزان درسال اول راهنمايي،قزوين.

2-پروند،محمدحسن(1379)،مقدمات برنامه ريزي آموزشي ودرسي،تهران،شيوه.

3-پوراحسان،سودابه:(1385)،فعال سازي دانش آموزان درانجام آزمايش هاي فيزيك،رشدآموزشي فيزيك،دوره بيست ويكم،شماره 1،تهران،دفترانتشارات كمك آموزشي.

4-حسيني روح الامين،جميله السادات)1384)،سيرتحول برنامه هاي درسي دوره ابتدايي وراهنما يي تحصيلي درايران،تهران،نورالثقلين.

5-حوريزاد،بهمن:(1385)،غني سازي تكاليف آموزشي،تهران،لوح زرين.

6-درويشي،عزيزاله:(1374)،ميزان استفاده معلمين استان لرستان ازوسايل كمك آموزشي، مجموعه مقالات سمپوزيوم نقش آموزش ابتدايي وجايگاه مطلوب آن درجامعه،اصفهان،معاونت آموزشي عمومي اداره كل آموزش وپرورش استان اصفهان.

7-قنبرپور،مهدي (1380)،پايان نامه بررسي رابطه محتواي كتاب علوم بانيازهاي دانش آموزان ازنظردبيران علوم،قزوين.

8-قاسمي پويا،اقبال:(1382)،راهنماي عملي پژوهش درعمل،تهران،پژوهشكده تعليم وتربيت.

 

 

|+| نوشته شده توسط آرش علایی در دوشنبه هشتم فروردین 1390  |
  نمونه اقدام پژوهی ( نمونه کار معلم پژوهنده در مورد انشا)
موضوع: جذاب نمودن درس انشا براي دانش آموزان در پايه ي پنجم محقق: فراست سبحاني مقدمه انشا در لغت به معني سخن آفريدن و نشو نما دادن و بزرگ گردانيدن است. و در اصطلاح ادبيات عبارت از نگارش جمله ها و عبارتهايي است که افکار و انديشه نويسنده را به صورتي روشن و زيبا بيان کند تا خواننده آنها را به آساني بفهمد و براي او خوشايند باشد.   يکي از عوامل متعدد ناموفق بودن درس انشا نداشتن روش مناسب است. لزوم به کارگيري روش مطلوب در تدريس به اندازه اي است که بعضي از دست اندرکاران علوم تربيتي بهره گيري از روش هاي مناسب را مهم تر از دانش آن درس دانسته اند.   تلاش براي تدريس انشا امري ضروري و لازم است. در سر کلاس هاي ما تدريس به همان شيوه هاي سنتي تکرار مطالب گذشته است. و از ديدگاه علوم تربيتي هر کاري که مکانيکي انجام شود کاري آموزشي نيست. زيرا خلاقيت در آن وجود ندارد و تا خلاقيت نباشد مسائل اجتماعي، اقتصادي، صنعتي، و سياسي حل نمي شود و بايد کاري کنيم که کلاس انشا تبديل به کارگاه نوشتن شود.   بيان مساله   پس از چند جلسه تدريس در درس انشا پايه پنجم به اين نتيجه رسيدم که در طول سالهاي گذشته به درس انشا اهميتي داده نشده بود زيرا دانش آموزان به آساني نمي توانستند بنويسند و افکار خود را بيان نمايند و درس انشا براي آنها جذابيتي نداشت . نارسايي حتي بر نحوه ي پاسخ دادن آنها در دروس کتبي نيز اثر گذاشته بود. اين مسئله فکر مرا به خود مشغول ساخته بود که به راستي چگونه مي توانم دانش آموزان را با درس انشا آشتي دهم ؟ و شيوه هاي انديشيدن را پيرامون يک موضوع فراهم آورم؟ و کلاس انشا را از حالت خشک و سرد بيرون بياورم؟ و با استفاده از روش هاي مختلف، تجربيات اوليا همکاران و مشاوران و متخصصین تعلیم و تربیت دانش آموزان را از منزلگاه مراحل تفکر تحلیل، ترکیب، نقادی و نوآوری و ابداع بگذرانم؟ و به پرورش قدرت تفکر و تحلیل آنها بپردازم.   گردآوری اطلاعات و شواهد(1)   برای حل این مشکل ابتدا به جمع آوری تجربیات اولیا دانش آموزان در ارتباط با درس انشا پرداختم و در جلسه ی ارتقا کیفیت آموزگاران در آبان ماه مسئله را مطرح نمودم و از تجربیات همکاران محترم به خصوص مدیر مدرسه استفاده نمودم.   و در این رابطه به مطالعه ی کتابهای مختلف از جمله: آیین نگارش، ره یافت های آموزشی و تربیتی در درس انشا خودآموز روش تدریس مهارت نوشتن در دوره ی ابتدایی، خودآموز روش تدریس زبان فارسی، شیوه های خلاق آموزش انشا، آموزش خاطره نویسی پرداختم   پیشینه ی تحقیق در مورد درس انشا:   نتایج تحقیق سیر تاریخی درس انشا در کتاب های درسی مدارس ایران از سال 1300 تا 1373 کاری از سید حسین محمدی حسینی نژاد به شرح ذیل است.   1-  به دلیل این که در کار تالیف کتاب های درسی به ویژه انشا هیات های علمی، تخصصی نظارت نداشته اند، توجه جدی و پیگیر به این درس نشده است و 2- کتابهای راهنمای انشا عملا فاقد یک برنامه عملی و هدف دار برای درس انشا می باشد. 3- دانش آموزان در تمام مقاطع این درس را دوست دارند و آن را جدی تلقی می کنند.   تجزیه و تحلیل اطلاعات شواهد (1)   پس از بررسی نظرات اولیا و همکاران به این نتیجه رسیدم در درس انشا موانع زیادی وجود دارد که برخی از آنها عبارتست از:   1-    ضعف فرهنگ مطالعه   2-    جایگاه نداشتن فرهنگ انتقاد و رواج فرهنگ تملق   3-    فرهنگ جرات نداشتن واتکا به خانواده برای ابراز ایده ها و آرام و هجوم به مسائل و برآورد راه حل و ارائه آن ها   4-    عدم وجود تشویق کارساز و مناسب   5-    ارزش نگذاشتن به نوشته های ابتدایی   6-    ملموس نبودن موضوعات و مسائل مورد بحث و تکراری بودن آنها   7-    همکاری نامناسب خانواده ها   8-    عدم وجود ارزیابی دقیق از درس انشا   9-    ذاتی و ارثی پنداشتن امر خلاقیت و ابداع   10-مشخص نبودن جایگاه درس انشا در برنامه ی درسی به صورت اعتقادی و سهل الوصول بودن و در اختیار گرفتن آموزش آن و نیز زمان آن برای تکمیل دروس دیگر   چگونگی انجام کار:   برای جذاب بودن درس انشا و تشویق دانش آموزان به خوب نوشتن و شکوفا کردن استعداد نوشتن آنها و اینکه بتوانند بهترین واژه ها را در جمله های مناسب قرار دهند تا متنی روان و زیبا از نظر ساختار زبانی درست نموده باشند. فعالیتهای ذیل را در سر کلاس انشا به اجرا در آوردم   1-  ساخت کیسه ی جادویی و قرار دادن اشیا مختلف از جمله ساعت، کاغذ، سوزن، مداد و – که دانش آموز با انتخاب وسیله ی مورد نظر به طور تصادفی باید در مورد آن انشایی بنویسند.   2-  خواندن یک قصه یا داستان به صورت نیمه تمام و حدس زدن پایان آن به صورت نوشتاریتوسط دانش آموزان برای تقویت اعتماد به نفس   3-  سخنرانی در مورد مسائل روزمره حداقل روزی 3 دقیقه توسط یکی از دانش آموزان که به مسائل اجتماعی، فرهنگی و مشکلات جامعه ای امروز می پرداخت.   4-    دادن تصاویر به گروهها و انشای گروهی در مورد تصاویر و نقاشی ها   5-    ارائه دفتری با جملات زیبا که دانش آموزان به تناسب به جمع آوری مطالب نوشتاری ادبی زیبا می پرداختند.   6-    جمع آوری ضرب المثلها و کلام های شیرین گذشتگان   7-    توصیف محیط اطراف مانند کلاس، گل، مدرسه و ... به زبانی ساده و توجه به جزئیات آن   8-    تهیه ی دفتر خاطرات و نوشتن خاطره هایی که از لحاظ ادبی ارزش داشته باشند.   9-  تشویق دانش آموزان با عناوینی ( همچون هزار آفرین نویسنده ی کوچک، با افکار بزرگ شما آینده ای با شکوه رقم می خورد و آفرینشی بهتر و خلاقیتی زیباتر را برای شما آرزومندم).   10-آشنایی با نویسندگان بزرگ و آثار آنها   11-خلاصه نویسی کتاب های جذاب و در خور فهم   12-بردن دانش آموزان به دامن طبیعت و گردش علمی و ارائه گزارش در روز بعد   13-دادن موضوعاتی از قبیل: ای کاش...   اگر به جای معلم، مدیر، رئیس جمهور و ... بودید   14-نوشتن انشای تحقیقاتی و محقق بارآوردن دانش آموزان   15-توصیف یک روز مطلوب و خوب و به یادماندنی   16-سفر رویایی به سیارات منظومه شمسی   17-موضوع انشا در مورد کشف چیزهایی که تا کنون بشر به آن دست نیافته است.   18-آموزش آیین نگارش به دانش آموزان   19-تبدیل کلاس به کارگاه نوشتن   20-جمع آوری نمونه نثرهای زیبا و ادبی و خواندن آن با شور و احساسات در کلاس   گردآوری شواهد (2)   اجرای شیوه های پیش بینی شده به طور محسوس از بهبودی وضع موجود حکایت داشت. از تحولی که در دانش آموزان به وجود آمده بود با توجه به رضایت اولیا و اظهار نظر مثبت همکاران اکنون دانش آموزان به راحتی می نوشتند، درباره ی مسائل روز اظهار نظر می نمودند و در سر صف انشاهای زیبای خود را به مناسبت های مختلف می خواندند. شواهد نشان می داد که کارهای گروهی بسیار موثر واقع شده بود و کلاس انشا جذابیت زیادی برای دانش آموزان داشت.   پیشنهادات   1-    باید کوشید تا کلاس انشا که مادر تمام دروس است دارای برنامه و طرحی مناسب در ابعاد گوناگون آموزشی باشد.   2-  مشکلات و تنگناها و علل افت و نارسایی کلاس انشا به درستی بررسی و تحلیل گردد و راه حل های مناسب و علمی برای رهایی از این شرایط نامناسب مطرح شود. (ره یافت های آموزشی و تربیتی در درس انشا سید حسین خسینی نژاد)   3-    شیوه های مناسب نگارش و انشا به دانش آموزان شناخته شود.   4-  مجموعه ی تجربه های موفق، روش های مطلوب و شیوه هایی که معلمان موفق در این زمینه داشته اند جمع آوری، بازیابی و بررسی شود.   5-    فرهنگ مطالعه رواج یابد و در ساعت انشا از مطالعه و کتابخوانی و فرهنگ انتقاد استفاده شود.   6-    تشویق اولیا و مربیان در ارتباط با نوشته های دانش آموزان   7-    برگزاری المپیاد های انشا نویسی   8-    بحث و تبادل نظر، پرسش و پاسخ در درس انشا   9-    بهترین انشاها در سر صف خوانده شود و مورد تشویق مناسب قرار گیرد. منبع: http://fayigh50.parsiblog.com/313754.htm
|+| نوشته شده توسط آرش علایی در دوشنبه هشتم فروردین 1390  |
 اقدام پژوهی در مورد مشکلات املا در مقطع ابتدایی

نويسنده : سید محمود مرتضوی زنجانی

مقدمه : توصيف وضعيت موجود مقطع ابتدايي زير بناي مقاطع ديگر تحصيلي مي باشد و در مقطع ابتدايي نيز پايه اول اساس پايه هاي ديگر مي باشد و هر چقدر دانش آموزان در اين پايه بهتر آموزش ببينند در پايه هاي ديگر راحت تر هستند و بالعكس ؛ در پايه اول دو درس رياضي و فارسي ( قرائت فارسي و املاي فارسي ) كليدي هستند و بيشترين ساعات به اين دو درس اختصاص مي يابد و از بين دو درس ذكر شده درس فارسي از اهميت دو چنداني برخوردار مي باشد. طوري كه بدون يادگيري درس فارسي , يادگيري دروس ديگر تقريباً غير ممكن مي باشد. چندين بار بود كه آموزگار پايه دوم از وضعيت تحصيلي دو دانش آموز ابراز نگراني مي كرد و آنان را در حد دانش آموزان پايه اول هم نمي دانست . از عدم پيشرفت تحصيلي آنان صحبت مي كرد؛ مدير مدرسه با اولياي دانش آموزان ذكر شده , مشاوراتي را بعمل آورد . قرار شد آنان به فرندان خود كمك كنند و همگام با معلم درس ها را تكرار و تمرين كنند. بعد از گذشت يك ماه , متاسفانه پيشرفتي حاصل نشد در جلسه شوراي معلمان وضعيت دانش آموزان ذكر شده مورد بحث قرار گرفت . پيشنهادهايي ارائه گرديد بنده را مامور رسيدگي به اين دانش آموزان نمودند , من هم با بررسي نمرات سال گذشته آنان و مشاوره با والدين و معلم پايه دوم آنان مطالبي را جمع آوري نمودم. تجزيه و تحليل اطلاعات پس از مطالعه نمرات و بحث هاي با معلم پايه اول , دوم و والدين صورت گرفت و راه هاي متعددي جهت تقويت املاي آنان مورد بررسي قرار گرفت و خلاصه يافته هاي حاصل از تجزيه و تحليل به شرح زير تدوين گرديد. خلاصه يافته هاي اوليه برخي از علل ضعف دانش آموزان در درس املا ه شرح زير بود : بيش از دو سوم حروفات الفباي فارسـي را نمي شناختند و آن ها را بـا اشتبـاه مي گرفتند. نظر به به سن بالاي معلم پايه اول( بيش از 20 سال سابقه تدريس ) و عدم علاقه به تدريس در پايه اول و كمتر تكرار و تمرين مي كرده اند. معلم پايه اول علل اصلي ضعف آنان را , غيبت بيش از اندازه به سبب بيماري ذكر نمودند. تحصيلات كم والدين ( زير پنجم ابتدايي ) و عدم آشنايي آنان با اصول روان شناسي جهـت رسيـدگـي بـه فـرزنـدشـان متناسب با استعداد آنان , يكي ديگر از علل ضعف دانش آموزان مي باشد. اصول و مباني املا مراحل آموزش نوشتن به پنج مرحله زير تقسيم مي شود: 1-         آموزش نوشتن غير فعال ( رونوسي ) 2-         آموزش نوشتن نيمه فعال ( املا ) 4- آموزش نوشتن فعال پايه دو     ( حمله سازي ) اق )    انشا و انواع آن با توجه به مشكل دانش آموزان در مرحله آموزش نوشتن نيمه فعال (املا) است به آموزش املا مي پردازيم. مهارت املا نويسي به معني توانايي جانشين كردن صحيح صورت نوشتاري حروف , كلمات و جمله ها به جاي صورت آوايي آنهاست . دانش آموزان بـايـد به اين مهارت دست يابند تا بتوانند بخوبي بين صورت تلفظي كلمه ها و حروف سازنـده آن ها پيـونـد مناسبي بـرقـرار كنند بدين ترتيب زمينه لازم براي پيشرفت آنان در درس هاي جمله 3-         آموزش نوشتن فعال پايه يك    ( كلمه سازي ) نويسي , انشا و به طور كلي مهارت نوشتن بهتر فراهم مي شود , دانش آموزان هنگام نوشتن املا بايد نكاتي را در باره صداهايي كه بوسيله معلم در قالب كلمات و جمله ها بر زبان جاري مي شود رعايت نمايند : الف)      آنها را خوب بشنوند + تشخيص دقيق كلمه + ادراك كلمه ب) آنها را خوب تشخيص دهند + يادآوري و مجسم ساختن تصوير + بازشناسي كلمه صحيح در ذهن. ج) آنها را درست بنويسند + نوشتن صحيح حروف سازنده كلمه + بازنويسي كلمه و توالي مناسب آنها. اشكالات املايي دانش آموزان كه از ديدگاه زبان شناختي بر اثر اشكالات رسم الخطي , تاثير لهجه و گويش محلي دانش آموزان و فرايندهاي آوايي حذف , تبديل , افزايش و قلب به وجود مي آيند از ديدگاه روان شناختي از موارد زير سرچشمه مي گيرند : الف)      ضعف در حساسيت شنوايي , مثال : ژاله -  جاله ب) ضعف در حافظه شنوايي , مثال جا انداختن كلمات ج) ضعف در حافظه ديداري , مثال حيله – هيله د) ضعف در حافظه توالي ديداري , مثال مادر – مارد هـ) قرينه نويسي , مثال ديد – و)    وارونه نويسي , مثال ديد - ز)  عدم دقت , مثال : گندم – كندم ح)نارسا نويسي , مثال رستم – رسم روش تدريس املا املا واژه اي است عربي و معناي آن نوشتن مطلبي است كه ديگري بگويد يـا بخـوانـد . درس املا در بـرنـامـه آمـوزشـي دوره ابتدايي اهداف زير را در بر مي گيرد. 1-  آموزش صورت صحيح نوشتاري كلمه ها و جمله هاي زبان فارسي 2-  تشخيص اشكالات املايي دانش آموزان و رفع آنها 3-   تمرين آموخته هاي نوشتاري دانش آموزان در رونويسي. بديهي است با نوشتاري كه با غلط هاي املايي همراه باشد ارتباط زباني بين افراد جامعه بخوبي برقرار نمي شود . بنابراين , لزوم توجه به اين درس كاملاً روشـن اسـت عـلاوه بـر اهـداف فـوق , امـلا نـويسي , دانـش آمـوزان را يـاري مي كند تا مهارت هاي خود را در زمينه هاي زير تقويت نمايند. 1-  گوش دادن با دقت 2- تمركز و توجه داشتن به گفتار گوينده ( معلم ) 3- آمادگي لازم براي گذر از رونويسي ( نوشتن غيرفعال ) جمله نويسي و انشا (نوشتن فعال) نكات برجسته روش آموزش املاي فارسي : 1-   توجه بيشتر به وجه آموزشي درس املا نسبت به وجه آزموني آن 2-   انعطاف پذيري در انتخاب تمرينات  در هر جلسه املا 3-   توجه به كلمات به عنوان عناصر سازنده جمله هاي زباني 4-  ارتباط زنجير وار املاهاي اخذ شده در جلسات گوناگون معيارهاي ارزشيابي عناصر ديگر روش آموزش املا را به صورت زير هم ميتوان مرحله بندي كرد : گام اول, انتخاب متن املا  و نوشتن آن روي تخته سياه و خواندن آن گام دوم , قرائت املا توسط معلم و نوشتن آن توسط دانش آموزان گام سوم , تصحيح گروهي املاها و تهيه فهرست خطاهاي املايي گام چهارم , تمرينات متنوع با توجه به اولويت بندي اشكالات املايي استخراج شده.   گام اول , انتخاب متن : در انتخاب متن املا به موارد زير توجه شود : متن مورد نظر حاوي جمله باشد و از انتخاب كلمه به تنهايي خودداري شود. كلمات سـازنـده جمـلات متـن از حـروفـي تشكيل شده باشند كه قبلاً تدريس شده اند. كلمات خارج از متن كتاب هاي درسي , از 20 درصد كل كلمات بيشتر نباشد. علاوه بر جملات موجود در كتاب هاي درسي , با استفاده از كلمات خوانده شده , جملات ديگري هم در نظر گرفته شوند . در هر جلسه از كلماتي كه در جلسات قبلي براي دانش آموزان مشكل بوده اند نيز استفاده شود تا بتوان درجه پيشرفت شاگردان را اندازه گيري كرد. گام دوم معلم متن املا را از روي تابلو پاك كرده , پس از آماده شدن دانش آموزان , آن را با صدايي بلند و لحني شمرده و حداكثر تا دو بار قرائت مي كند . البته هنگام قرائت متن املا از خواندن كلمه به كلمه خودداري كرده , متن را به صورت گروههاي اسمي و فعلي يا جمله كامل قرائت مي كند تا دانش آموزان با بافت جمله و معناي آن آشنا شوند . متن املا را با سرعت مناسب تكرار مي كند تا كند نويسان هم , اشكالات خود را بر طرف نماند . گام سوم اين گام با مشاركت كامل دانش آموزان انجام مي شود و معلم بدون اشاره به نام آنان تك تك املا ها را بررسي و مشكلات را استخراج مي كند . به اين ترتيب كه معلم املاي اولين دانش آموز را در دست مي گيرد و به كمك دانش آموز كلمات ياد شده را رونويسي مي كند. سپس املاي دومين , سومين و .... در دست مي گيرد و به كمك همان دانش آموز يا دانش آموز ديگري , صورت صحيح غلط هاي املايي را روي تابلو ثبت مي كند . البته هر جا كه غلط ها تكراري بودند جلوي اولين مورد آن يك علامت ( مثلاً * ) مي زند . در پايان با شمردن غلط ها , اشكالات املايي دانش آموزان را اولويت بندي مي كند . گام چهارم در ايـن گام معلـم با توجه به مهمترين و پر تعداد ترين اشكالات املايي دانش آموزان با بكار گيري انواع تمرينات حرف نويسي و كلمه نويسي و همچنين تمرينات كلمه سازي و جمله سازي به تقويت توان نوشتاري دانش آموزان مي پردازد . راههاي پيشنهادي براي تقويت املايي دانش آموزان ضعيف با مطالعه اطلاعات جمع آوري شده در جلسه شوراي معلمان جهت تقويت املا با پيشنهادات متعدد همكاران مواجه شديم كه در ذيل فهرست وار آورده ايم . دقت به مشق ( رونويسي ) و تصحيح غلط ها و رعايت خط زمينه توجه به دست ورزي در دوره آمادگي مطمئن شدن از شناخت حروف الفباي فارسي بررسي دقيق تكليف شب در خانه توجه بيشتر به دانش آموزان كند نويس پرهيز از حركات اضافي موقع گفتن املا استفاده از دانش آموزان ممتاز براي روخواني و تكرار و تمرين در كلاس توجه به نوع نشستن استفاده از كارت تند خواني تركيب صامت و مصوت اطمينان از تلفظ صحيح حروفات توسط دانش آموزان تصحيح املا توسط خود دانش آموزان  و . . . . كه قرار شد تعدادي از پيشنهادهاي همكاران در مورد دانش آموزاني كه در املا ضعيف هستند اجرا شود . از جمله آموزش حروفاتي كه دانش آموزان در آن اشكال دارند ( قبل از گفتن املا )  - يادداشت غلط هايي كه بيشتر دانش آموزان از آن دارند – دقت در مشق دانش آموزان . چگونگي اجراي راه جديد با دعوت از اولياي دانش آموزان مورد نظر قرار شد كه بصورت خصوصي در يك محل روزانه يك ساعت در ساعت مقرر در املا به آنان ( دانش آموزان ) تدريس شود . در مرحله اول حروف الفباي فارسي تدريس شد و در هر روز تعدادي از حروفاتي كه دانش آموزان در آن اشكال داشتند تدريس مي شد و آنان به كلمه سازي با آن حروف مي پرداختند . استفاده از جدول الفبا كتاب فارسي اول و كارت هاي تنـد خواني , تركيب صامت با مصوت كمك موثري در ياد گيري دانش آموزان مي كرد . پس از يك هفته از كتاب فارسي دوم استفاده كرديم . در ابتدا قسمتي از درس ( يك پاراگراف ) قرائت مي شد و دانش آموزان با دقت به كتاب خود نگاه مي كردند , بعد آنها قسمت گفته شده را مي خواندند و غلط هاي را كه             مي خواندند در يك دفتري يادداشت مي گرديد و دفعات بعدي ابتدا غلط ها تكرار و تمرين مي شد ( خواندن و نوشتن ) . وقتي كه دانش آموزان در خواندن درس جديد مهارت كافي بدست مي آوردند . مرحله نوشتن آغاز مي گرديد . سعي    مي شد هنگام نوشتن متني , متن ها خوانده شده بعد نوشته شود . ين كار ادامه داشت و روز به روز پيشرفتي در وضعيت دانش آموزان مشاهده مي گرديد . طوري كه تا قبل از شروع كار با آنان , آنان در كلاس خويش زنگ املا بيش از سه چهار كلمه نمي توانستند بنويسند و به جرات مي توان گفت نمي دانستند چگونه بنويسند و چي بنويسند و بخش و صدا كشي براي آنان نا مفهوم بود . اما بعد از تدريس خصوصي  به مرور توانستند متن املاي دوم را همانند ساير دانش آموزان بنويسند و نمرات بالاتري بگيرند . در ادامه با مشكل غلط نويسي كلماتي كه حروف عربي دارند ( ثـ ث - حـ ح  ط – ت – ذ- ضـ ض - ظ و .... ) مواجه شديم كه جهت غلبه بر اين مشكل سعي شد زير كلمات فوق خ كشيده شود و در دفتر نوشته شود و اين كلمات بيشتر قرائت و نوشته شود تا ملكه ذهن گردد . خوشبختانه بعد از بيست جلسه دانش آموزان مشكل دار , طوري پيشرفت كردند كه معلم پايه دوم باورشان نمي شد كه اين دانش آموزان , همان دانش آموزان بيست روز پيش هستند . شركت در بحث هاي كلاس , پيشرفت در ساير نتيجه تقويت آنها در درس املا بود . جهت تشويق دانش آموزاني كه پيشرفت حاصل نموده اند مدير مدرسه جوايزي را به آنان داد . اولياي دانش آموزان هم خيلي خوشحال بودند و حتي يكي از اوليا كه بيسواد بود تصميم گرفت كه كلاس فشرده اي هم براي او جهت سواد آموزي بصورت خصوصي در نظر گرفته شود . گرد آوري اطلاعات ( شواهد 2 ) از رفتار هاي دانش آموزان مورد نظر معلوم بود كه آنان پيشرفت قابل ملاحظه اي نموده اند . براي اينكه معلمان ديگر از روند كار و پيشرفت حاصله اطلاع پيدا كنند و در موقعيت هاي مناسب از اين روشها استفاده كنند , مدير مدرسه در جلسه شوراي معلمان گزارش از روند كار از اول تا حال را ارائه داد و نظر بنده را راجع به روش بكار برده شده براي حل ضعف املاي دانش آموزان مورد مطالعه جويا شد و بنده هم چندين مورد را ذكر كرده ام . از جمله : 1-         توجه ويژه به دانش آموزان ضعيف و كند نويس 2-         استفاده از معلمان فعال و پر انرژي براي پايه اول جهت تكرار و تمرين بيشتر و ارائه ابتكارات ويژه 3-         رعايت مراحل گفتن املا از طرف همكاران كه مراحل قبلاً آورده شده است . 4-         ارتباط با اولياي دانش آموزان بخصوص دانش آموزان ضعيف .  تجديد نظر در روش هاي انجام گرفته و اعتبار بخشي آن پس از اين كه روش هاي استفاده شده براي حل مسئله توسط بنده و مدير مدرسه تشريح شد , عده اي از همكاران انتقادات و پيشنهادات خويش را ارائه دادند از آن جمله : بهتر است مدير ترتيبي اتخاذ نمايند كه با هماهنگي اولياي دانش آموزاني كه در درس املا نمرات متوسط و متوسط به پايين دارند در تعطيلات تابستاني كلاس تقويتي گذاشته شـود مخصوصـاً بـراي پـايـه اول كـه در پـايـه دوم بـا مشكل دانش آموزان مورد مطالعه ما مواجه نشوند. تدريس خصوصي , براي همه دانش آموزان مقدور نيست. بعضي از معلمان با روش تدريس املا ( مراحل گفتن املا ) آشنايي چنداني ندارند و مراحل آن را رعايت نمي كند. ­جهت رسيدگي بهتر به دانش آموزان مشكل دار درسي مخصوصاً پايه اول تعداد آن ها در هر كلاس از بيست نفر تجاوز نكند. پس از جمع بندي و رفع ايرادات و انتقادات وارده به اجراي روش پيشنهادي  روش هاي مذكور در جلسه گروههاي درسي پايه اول مطرح شد و در اين جلسه ابتدا روش هاي تدريس املا بر اساس روش تدريس پيشنهادي كتاب روش تدريس فارسي مراكز تربيت معلم بيان گرديد؛ سپس روش پيشنهادي ارائه گرديد. اكثريت قريب به اتفاق معلمان از روش پيشنهادي استقبال كردند. نتيجه گيري اگر معلمان درس املا را همان طور كه جدي مي گيرند روش تدريس آن را نيز مطابق با روش تدريس ها ارائه شده در كتاب هاي مراكز تربيت معلم تدريس كنند, به نظر مي رشد دانش آموزان مشكلي در اين درس نخواهند داشت. گروههاي درسي نقش عمده اي در آشنايي و يادآوري روش تدريس املا را برعهده دارند. تا زماني كه دانش آموزان در مهارت خواندن پيشرفت نكرده اند  صحبت از املا و املا گفتن بي مفهوم خواهد بود . انتخاب معلمان پايه اول از بين معلمان فعال و پر انرژي كمك موثري به تقويت املا دانش آموزان از طريق تكرار و تمرين بيشتر ميسر مي شود مي نمايد. هر چه تعداد شاگردان يك كلاس مخصوصاً پايه اول كمتر باشد معلم مربوطه وقـت بيشتري بـراي رسيدگي به دانش آموزان ضعيف در املا خواهد داشت. كمك گرفتن از اوليا فقط براي تكرار و تمرين بيشتر مي تواند در تقويت املا موثر باشد. منابع و ماخذ روش تدريس فارسي , ويژه دانشجويان مراكز تربيت معلم مجله رشد آموزش ابتدايي ماههاي دي و بهمن 82 دفتر شوراي معلمان مدرسه اميد انقلاب يك سال 82 http://karvarzan.blogfa.com/post-1.aspx

|+| نوشته شده توسط آرش علایی در دوشنبه هشتم فروردین 1390  |
 نمونه اقدام پژوهی

**چگونه توانستن با استفاده از روش های تربیتی، مشکلات اخلاقی دانش آموزانم را بهبود ببخشم.**

***توصیف وضعیت موجود:

 زمانی که پایه اول را تدریس می کردم متوجه یک نارسایی اخلاقی مشترک در بین دانش آموزانم شدم که به شدت مرا آزار می داد و نظم کلاس را مختل می کرد. کلاس 38 نفری من واقع در آموزشگاه پسرانه حافظ از مناطق محروم از نظر فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی شهر قدس می باشد و دانش آموزان از تربیتی و اخلاقی دچار مشکلاتی بودند از جمله ناسزاگویی های پیاپی و درگیری های لفظی و فیزیکی با یکدیگر به طوری که باعث بروز رفتارهای نابه هنجار در کلاس و خارج از کلاس در حیاط آموزشگاه و بیرون از مدرسه معمولاً بعد از تعطیلی مدرسه شده بود و به نوعی تنش زیادی را ایجاد کرده بود. به همین جهت تصمیم گرفتم در صورت امکان راه حلی برای رفع مشکل بیابم.

***گردآوری اطلاعات (شواهد 1)

زمانی که مسأله ناسزاگویی و درگیری دانش آموزانم با یکدیگر را با جمعی از همکارانم و دوستان نزدیکم در میان گذاشتم هر کدام از همکاران به نوعی به وجود همین مسأله در کلاس خودشان اما بسیار کمرنگ تر اشاره کردند. بعد از بحث و گفت وگو پیرامون همین مشکل همکاران نظرات خود را ارائه نمودند.

بعد از این گفت وگو با یکی از بستگان که در امر آموزش و پرورش دانش آموزان صاحب نظر بوده مشورت نمودم و مطالب قابل توجهی در این زمینه دست یافتم همچنین در حین نظرخواهی از همکاران به یک سری از کتاب ها در زمینه تعلیم و تربیت مراجعه نمودم و علل این رفتارها را برای خود ثبت کردم و مشکلاتی که در این زمینه وجود داشت به شرح ذیل می باشد.

عدم تربیت صحیح خانوادگی، عدم برخورد صحیح با این مشکل، شرایط محیطی و تأثیر مستقیم آن روی کودکان.

 

***تجزیه و تحلیل و تفسیر داده

1-بعد از مطالعه نظر خواهی از اطرافیان علل ناسزاگویی و درگیری های بچه ها را لیست کرده و متوجه شدم که بخش عظیمی از این رفتارها و گفتارهای نا پسند دانش آموزان به محیط خانه و محل زندگی آنان باز می گردد.

2-یا دانش آموزان در منزل به کرّات سخنان زننده را می شوند و در کلاس در هنگام برخورد با دانش آموزان برای دفاع از خود و تحقیر دوستانشان از این جملات استفاده می کنند.

3-برخی از دانش آموزان که برادر بزرگ تر دارند و معمولاً آنان را به عنوان الگو و کسی که برتر از دیگران است قبول دارند و جملات آنان را تقلید می کنند و سعی می کنند خودشان را شبیه آنان نمایند.

4-بعضی از دانش آموزان هم که در منزل با چنین رفتارهایی روبرو نیستند در محل زندگی شان (کوچه و محله) و یا در مدرسه از دانش آموزان دیگر فرا می گیرند. مخصوصاً در محله به هنگام زد و خوردهای خیابانی، دقیقاً رفتارهای آنان را تقلید می کنند.

نکاتی چند درباره مشخصات کودک در دوره دبستان:

دانش آموزان در حدود هفت سالگی قوه تمیز و تشخیص در وی پدید می آید و این خود تحولی مهم در زندگی اوست زیرا که به جهانی فراتر از حدّ حس یعنی دنیای عقل و خرد قدم می نهد.

در این دوره کودک غالباً در خارج به جستجوی مدل می پردازد و سعی می کند  استقلال خود را بیش تر کند. و اگر مدل خوب خارجی- که بتواند بین خانه وخارج هماهنگی را برقرار دارد- پیدا نکند در خود احساس شکست می کند باید در این جستجو، او را راهنما باشند.

از نظر روحی بین دو بلوغ روانی که یکی 5-4 سالگی بوده و دیگری در 14-12 سالگی خواهد بود. از نظر روحی متغیر به پذیرای شدید- بدون داوری مناسب در حدّ احساس و ادراک ساده در حد انفعال و عاطفه شخصی و اجتماعی- در حدّ حرکات انعکاسی و غریزی و عادی زیاد- و حرکات ارادی در حد ابتدایی- از نظر اخلاقی دارای صفات ارثی (فطری و نسبی) و اثر دامان مادر. روی هم رفته در برخورد با واقعیت آن ها را کم کم ارزیابی می کند.- کم کم تعلق خود را از خانواده سست می نماید. بین آن چه در خانه به او اظهار  می شود و آنچه در اجتماع و مدرسه ابراز می گردد داوری می کند (اما در این کار نوپاست و محتاج به نظارت و یاوری) و اگر موافقت نبیند دچار حیرت یا حال تهاجم می شود. (پسران چنین اند).

***تربیت کودک:

در شش سالگی، کودک افکار و اطلاعات خود را شکل و تصویر می دهد تا به دیگران بدان وسیله مکنونات درونی خود را بفهماند و همین وقت آغاز تربیت اوست. این جاست که تصویرها به خوبی می توانند با زبان خود کودک را به بسیاری از حقایق و آداب و وظایف آشنا کنند و عواطف او را جلب نمایند و عقل او را آموزگار مناسب باشند. در این دوران می توان با زبان تصویر مدل های لایق را به او ارائه نمود. در پرورش کودک دبستانی باید دانش و خرد را هم دوش داشت تا سودمند افتد با صحنه های دیدنی می توان او را به اندیشه و بررسی و نظر دهی و ابتکار وادار نمود.

باید احساس کودک را تربیت کرد که از آنها برداشت مناسب کند و عواطف عالی خود را مایه بخشد احساس عمیق زیبایی کند، درک مسایل اخلاقی و معنوی کند. به فضیلت های درست انسانی توجه یابد این همه دیدنی و یافتنی است نه شنیدنی و خواندنی. لذا به سادگی می توان اخلاق مناسب ، نیت مناسب، عاطفه مناسب- داوری مناسب- اجرای مناسب را تعلیم کرد؛ تا پا به پای تعلیم و تأدیب نیز شده باشد.

***راه های پیشنهادی:

1-آگاه کردن والدین از روش های تربیتی و انظباطی و به کارگیری درست آنها.

2-آگاهی والدین نسبت به ویژگی های سنی و نیازهای کودک.

3-محیط زندگی کودک یا مهاجرت از منطقه ای به منطقه دیگر.

4-هماهنگی خانه و مدرسه در تربیت.

5-وجود الگوی صحیح رفتاری (یادگیری) عامل بودن الگوها به رفتارهای پسندیده.

6-توجه به رفتارهای پسندیده کودک و تشویق و تقویت آنها.

***چگونگی اجرای راه های جدید:

به منظور راه حل های به دست آمده و رفع مشکلات رفتاری این کودکان ابتدا جلسه ای با اولیاء گذاشته و راهکارهای خود را برای آنان شرح دادم و از آنان برای رسیدن به هدف مورد نظر که خواسته خود اولیاء هم بود کمک و همکاری خواستم.

در این جلسه از روش های تربیتی و انضباطی برای اولیاء صحبت کرده و درباره نحوه به کارگیری درست این روش ها بحث و تبادل کردیم. ابتدا ویژگی های سنی و نیازهای کودکشان را برای آنان شرح دادم و بر مساعه کردن محیط زندگی و هماهنگی اولیاء با آموزگار و مدرسه و همگام بودن آنان با خودم را مورد تأکید قرار دادم. همچنین دانش آموزانی که برادر بزرگتر داشتند و به نوعی آنان الگوی رفتاری کودکان کلاس من بودند را نیز دعوت کرده و با آنان صحبت کرد و عامل بودن آنان بر رفتارهای پسندیده را متذکر شدم و به موقعیت آنان به عنوان الگوی رفتاری در منزل اشاره کرده و خواستم که با مدرسه همکاری و هماهنگی داشته باشند سپس در کلاس به رفتارهای پسندیده و درست کودک توجه مثبت داشتم و سعی کردم رفتارهای خوب کودک را تقویت نمایم. و شروع به تشویق دانش آموز و بزرگ نمایی رفتارهای مثبت آنان نمودم و در رفتارهای کودک به دنبال بهانه ای می گشتم تا او را تشویق کنم. تشویقات هم به صورت کتبی هم به صورت کلامی باعث تقویت رفتارهای مثبت و از بین رفتن رفتارهای نادرست شده است.

***گردآوری اطلاعات (شواهد2)

با اجرای طرح و راهکارهایی که به نظرم رسیده بود و راهنمایی هایی که اطرافیان در اختیارم گذاشته بودند پیشرفت قابل مشاهده ای در روند تربیتی کودکانم احساس کردم.

اما همچنان لازم بود تا رفتار دانش آموزان و هم چنین رفتار اولیای آنان تحت کنترل باشد به همین جهت به اولیاء توصیه کردم در کلاس های آموزشی خانواده و مشاوره که در آموزشگاه برگزار می شد شرکت نمایند و تأثیر آن را روی رفتار دانش آموزان و حتی خود اولیاء نسبت به مراحل اول مقایسه کردم و در این مقایسه، مشاهده کردم که آموزش اولیاء تأثیر مستقیم بر روی تغییر رفتار دانش آموزان داشته و بسیاری از مشکلات اخلاقی دانش آموزان، عدم سازگاری آنان با هم و ناسزاگویی آنان کاهش پیدا کرده است.

***نتایج حاصل شده:

1-مدارا و سازگاری دانش آموزان با یکدیگر.

2-کم رنگ شدن ناسزاگویی در بین دانش آموزان.

3-افزایش آگاهی اولیاء در زمینه مسائل تربیتی و انضباطی.

4-برقراری آرامش در کلاس درس.

***نتیجه گیری:

به طور یقین نخستین و مهم ترین محیطی که شخصیت و شکل گیری رفتار فرزندان را پایه ریز می کند خانواده است و ارکان اصلی خانواده والدین هستند، همسویی و هم عقیده بودن آنان در انتخاب الگوی تربیتی و پرورشی فرزندان، تعارض در انتخاب رفتار فرزندان را به حداقل می رساند و بعد از خانواده مدرسه به عنوان جامعه ای بزرگ تر از خانواده و آموزگار پایه اول برای کودک به منزله خدای کودک است و نحوه برخورد او با دانش آموزان در مسائل تربیتی و اخلاقی مسیر زندگی دانش آموز را تغییر داده و به نوعی سرنوشت او را رقم می زند. در نتیجه همسویی و هماهنگی معلم و اولیای دانش آموزان تأثیر عمیقی بر زندگی کودکان ما دارد.

***ارائه پیشنهادات:

1-در نظر گرفتن امتیاز خاص ویژه اولیاء که با مدرسه همکاری می کنند.

2-فراهم کردن شرایطی برای اولیاء جهت شرکت گسترده در کلاس های مشاوره.

3-در نظر گرفتن تشویق های جالب توجه برای دانش آموزان.

***منابع:

1- ایرانی، یوسف  و بختیاری، ابوالفضل  1382 ، روش تحقیق عملی اقدام پژوهشی ،انتشارات  لوح زرین، تهران

2- بازرگان،عباس1382 ، روش اقدام پژوهی ،از : ساکی ، رضا ، اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس ، انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش ، تهران

3- رضایی، منیره 1382 ، چیستی و چرایی اقدام پژوهی ،از : ساکی ، رضا ، اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس ،انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش ، تهران

4- ساکی ، رضا 1382، پژوهش و حرفه معلمی ، از : ساکی ، رضا ، اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس ،انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش ، تهران

 5- سرمد و همکاران 1379، روش تحقیق در علوم رفتاری ،انتشارات آگاه .تهران

6- مک نیف و همکاران 1382  اقدام پژوهی ،طراحی ، اجرا ، ارزشیابی . ترجمه محمدرضاآهنچیان ،  چاپ اول ، انتشارات رشد، تهران

7- میرزا رضایی، زهرا1382 برخی مدل های اقدام پژوهی ،، از : ساکی ، رضا ، اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش و تدریس ، انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش ، تهران

 

***تهیه کننده :خانم فریبا دهقان-آموزشگاه حافظ شهرستان قدس

|+| نوشته شده توسط آرش علایی در دوشنبه هشتم فروردین 1390  |
 
 
بالا